راه ابریشم و ایران فرهنگی؛ مؤلفه‌هایی برای همگرایی منطقه‌ای در غرب آسیا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

راه ابریشم در طول چند قرن پیونددهندۀ امپراتوری­های بزرگ عصر خود بود و اگرچه اساساً بر مبنای دادوستد و سود اقتصادی شکل گرفته بود، به محملی برای تعاملات و ارتباطات فرهنگی و تمدنی تبدیل شد و میراث فرهنگی ماندگاری برای ایران، کشورهای آسیای مرکزی و به‌طور کل کشورهای غرب آسیا بر جای گذاشت. در این مقاله ضمن اشاره به پیشینۀ تاریخی راه ابریشم و پیامدهای اقتصادی و فرهنگی آن، به این موضوع می‌پردازیم که تلاش برای احیای راه ابریشم چگونه می­تواند زمینۀ همگرایی در غرب آسیا را فراهم کند؛ مانع از شکل‌گیری بستر مناسب برای رشد افراطی­گری در منطقه شود و به تقویت پایه­های ایران فرهنگی و روح مدارای مندرج در آن کمک کند. به همین منظور از برخی از نظریه­های مطرح در مطالعات منطقه­ای به‌عنوان مبنای نظری کار استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. آکایف، اصغر (1999)، دیپلماسی راهابریشم نظریه‌ای در سیاست خارجی گذشته و حال راه ابریشم، تهران: شرکت زمان الکتریک-ایران.
  2. آنکتاد (برنامۀ توسعۀ سازمان ملل متحد) (1375)، جادۀ ابریشم و سایر مسیرهای حمل‌ونقل تجاری آسیای مرکزی با جهان (گذشته، حال، آینده)، ترجمۀ رضا پاکدامن، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.
  3. اشراقی، احسان (1376)، «اهمیت تجارت ابریشم در زمان صفویه»، مجموعه مقالات دومین اجلاس بین‌المللی جادۀابریشم، ویراستۀ علی‌اصغر شعردوست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  4. باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1363)، اژدهای هفت‌سر (مجموعه مقالات)، تهران: دنیای کتاب.
  5. تکمیل همایون، ناصر (1376)، «جادۀ تاریخی ابریشم یا راه‌های گفت و شنود فرهنگ‌ها»، مجموعه مقالات دومین اجلاس بین‌المللی جادۀ ابریشم، ویراستۀ علی‌اصغر شعردوست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  6. خدایار، ابراهیم (1391)، «حوزۀ فرهنگی-تمدنی ایرانی در آسیای مرکزی»، فصلنامۀ مطالعات ملی، سال چهاردهم، ش 2، ص 48-27.
  7. رضا، عنایت‌اله (1376)، «نقش ایران در جادۀ ابریشم تا پایان عهد ساسانی»، مجموعه مقالات دومین اجلاس بین‌المللی جادۀ ابریشم، ویراستۀ علی‌اصغر شعردوست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  8. زرین­کوب، عبدالحسین (1371)، «دربارۀ همکاری ایران و آسیای مرکزی»، ترجمۀ سیروس سعیدی، ادبستان فرهنگ و هنر، آذر 1371، ش 36، ص 31-30.
  9. فرای، ریچارد (1386)، میراث آسیای مرکزی، ترجمۀ اوانس اوانسیان، تهران: بنیاد وقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
  10. قاسمی، حاکم (1388)، «تأثیر نظام بین‌المللی بر واگرایی ملت‌ها در حوزۀ ایران فرهنگی»، فصلنامۀ مطالعات ملی، سال دهم، ش 30، ص 53-25.
  11. قریب، بدرالزمان (1384)، «سغدی‌ها و جادۀ ابریشم»، مجموعه مقالات دومین اجلاس بین‌المللی جادۀ ابریشم، ویراستۀ علی‌اصغر شعردوست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  12. گلجان، مهدی (1390)، میراث مشترک (نظری اجمالی بر حوزۀ فرهنگ و تمدن شرق ایران و ماوراءالنهر)، تهران: امیرکبیر.
  13. مجلسی، فریدون (1388)، «فرهنگ ایرانی و ایران فرهنگی»، آیین، بهمن و اسفند 1388، ش 26 و 27، ص 64-63.
  14. مجیدی، محمدرضا (زمستان 1389)، «سیاست گردشگری خارجی در ایران: جستجوی الگوی مطلوب»، فصلنامۀ سیاست، دورۀ 40، ش 4.
  15. مجیدی، محمدرضا؛ عزتی، عزت‌الله؛ سعیدآبادی، محمدرضا (1387)، غرب آسیا، نظام بینالملل و همگرایی منطقهای، پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  16. مجیدی، محمدرضا؛ دهشیری، محمدرضا (1388)، «رهاورد غرب آسیا برای مفهوم امنیت انسانی»، ترجمۀ پریسا کریمی‌نیا، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی امنیت انسانی در غرب آسیا: دیدگاه‌ها و نقدها، ویراستۀ محمدرضا مجیدی و احمد خامسان، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  17. مشیرزاده، حمیرا (1384)، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
  18. مظاهری، علی (1388)، جادۀ ابریشم، ترجمۀ ملک ناصر نوبان، ج 1، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  19. هتنه، بیوردن؛ اینونای، آندراش؛ سوتکل، اوزوالدو (ویراستاران)، (1391)، جهان‌گرایی و منطقه‌گرایی نو، ترجمۀ علیرضا طیت، تهران: ادارۀ نشر وزارت امور خارجه.
  20. هتنه، بیوردن؛  اینونای، آندراش؛ سوتکل، اوزوالدو (ویراستاران)، (1392)، دیدگاه­های کشورهای جنوب دربارۀ منطقه‌گرایی نو، ترجمۀ علیرضا طیت، تهران: ادارۀ نشر وزارت امور خارجه.
 

ب) لاتین

  1. Foltz, Richard (2010), Religions of the Silk Road, Premodern Patterns of Globalization, Palgrave Macmillan.
  2. Frye, Richard N., "History of the Persian Language in the East," 
>http://www.richardfrye.org/files/History_of_the_Persian_Language_in_the_East.pdf <

  1. Griffithe, Martin, et al.  (eds), (2009), Fifty Key Thinkers in International Relations, Routledge.
    1. Hveem, Helge (2000), “Explaining the Regional Phenomenon in an Era of Globalization”, in Richard Stubbs and Geoffrey R.D. Underhill (eds) Political Economy and the Changing Global Order,. Oxford: Oxford University Pressو P 70-81.
    2. Laruelle, Marlene (2015), “The Chinese Silk Road and their Reception in Central Asia”, LOOKING WEST: CHINA AND CENTRAL ASIA, <http://origin.www.uscc.gov/ sites/default/files/transcripts/March%2018,%202015%20Hearing%20Transcript.pdf>
    3. Majidi, Mohammad Reza (2014), The Role of the Silk Road in the Rapprochement of Cultures, Tehran: Elmi-Farhangi Publishing Company.
    4. Matthee, Rudolph P. (1999), The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600-1730, Cambridge University Press.
    5. Millward, James A. (April 12, 2013), The Silk Road: A Very Short Introduction, Oxford University Press.
    6. Olcott, Martha Brill (1996), Central Asia's New States: Independence, Foreign Policy, and Regional Security, United States Institute of Peace.
    7. Spindler, Manuela (2002), “New Regionalism and the Construction of Global Order”, In <http://core.ac.uk/download/pdf/106047.pdf>
    8. Starr, S. Frederick (2013), Lost Enlightenment, Central Asia's Golden Age, Princeton University Press.
    9. Steger, Manfred B. (2003), Globalization, A Very Short Introduction, Oxford University Press.
    10. Söderbaum, Fredrik (2012), “Theories of Regionalism”, Routledge Handbook of Asian Regionalism, Mark Beeson and Richard Stubbs (eds), Routledge.
    11. Thubron, Colin (2009), Shadow of the Silk Road, HarperCollins.
    12. Wanderlich, Jens-Uwe (2007), Regionalism, Globalisation and International Order, Ashgate Publishing Company.