پژوهشی در باب ماهیت و اندیشه های اجتماعی و سیاسی اخوان الصفا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان

چکیده

  اخوان‌الصفا و خلان‌‌الوفاء گروهی از فلاسفة مسلمان دارای آرمان‌ها و دیدگاه‌های علمی، دینی و سیاسی‌اند. معرف‌‌شناسی آنان مبتنی بر فلسفة یونانی و مبانی دین اسلام است. به عقیدة آنان، یکی از عوامل اصلاح نظام فکری و اجتماعی به‌کارگیری فلسفة یونانی است. از لحاظ سیاسی، با توجه به انحطاط، فساد و عدم تمرکز سیاسی در دستگاه خلافت عباسی یا تجزیة امپراتوری اسلامی، در مخالفت با آن حکومت و مترصد بنیاد نهادن نظام یکپارچه بر مبنای ارزش‌های سیاسی اسلام بودند. از این‌رو، مطالعه دربارة اخوان‌الصفا، نسبت به دیگر جنبش‌ها و حرکت‌های انقلابی، دارای اهمیت بیشتری است. این اشخاص که جز پنج نفر از هویت آنان اطلاع نداریم، مجموعه‌هایی از علوم مختلف و از جمله فلسفه، اخلاق، سیاست و علم‌الاجتماع، موسوم به «رسایل اخوان‌الصفا»، تدوین و به‌صورت پنهانی منتشر می‌کردند. این رسایل، اولین دائرة‌المعارف در تاریخ تمدن اسلامی است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. آژند، یعقوب (1368)، نهضت قرامطه، تهران: مؤسسة مطالعات و انتشارات تاریخی میراث ملل.
2. اقبال لاهوری، محمد (1357)، سیر فلسفه در ایران، ترجمة ا.ج. آریان‌پور، تهران: انتشارات امیرکبیر.
3. الفاخوری، حنا و خلیل الجر (1358)، تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ترجمة عبدالمحمد آیتی، تهران: نشر زمان.
4. القفطی (1347)، تاریخ‌الحکما، به کوشش بهین دارایی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
5. حلبی، علی‌اصغر (1360)، گزیدة متن رسایل اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا، تهران: انتشارات زوار.
6. ----------- (1372)، تاریخ تمدن اسلام، تهران: انتشارات اساطیر.
7. روحانی، سیدکاظم (1370)، تحلیلی بر نهضت‌های سیاسی‌ ـ‌دینی ایران، تهران: انتشارات کیهان‌.
8. شریف، میان‌محمد (1362)، تاریخ فلسفه در اسلام، ج1، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
9. شیخ، سعید (1369)، مطالعات تطبیقی در فلسفة اسلامی، ترجمة مصطفی محقق داماد، تهران: انتشارات خوارزمی.
10. صفا، ذبیح‌الله (1371)، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی تا اواسط قرن پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
11. فرای، ریچارد نلسون (1363)، عصر زرین فرهنگ ایران، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات سروش.
12. ممتحن، حسین‌علی (1371)، نهضت قرامطیان، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
13. معین، محمد (1371)، فرهنگ معین، ج5، تهران: انتشارات امیرکبیر.
14. نصر، سیدحسین (1359)، نظر متفکران اسلامی دربارة طبیعت، تهران: انتشارات خوارزمی.
 
- عربی
15. اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا (1405ق)، رسائل اخوان‌الصفا و خلان الوفا، المجلد1، قم: مکتبه الاعلام الاسلامی.
16.----------------- (1405ق)، رسائل اخوان‌الصفا و خلان الوفا، المجلد3، قم: مکتبه الاعلام الاسلامی.
17.--------------- (1405ق)، رسائل اخوان‌الصفا و خلان الوفا، المجلد4، قم: مکتبه الاعلام الاسلامی.
18.--------------- (بی‌تا)، جامعه الجامعه، بیروت: منشورات دارمکتبه الحیاه.         
19. الشکعه، مصطفی (1987م)، معالم الحضاره الاسلامیه، بیروت: دارالعلم للملایین.
20. الموسوی، موسی (1977م)، من‌الکندی الی ابن رشد، بیروت: منشورات عویدات.
 
ب) خارجی
21. Lambton (1985), State and Government in Medieval Islam, oxford; University of London.
22. Montgomery.W (1976), The Majesty that was Islam, London:Sidgwick and Jackson.