اندیشۀ سیاسی روزبهان خنجی و الگوی اسپریگنز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد اندیشۀ سیاسی در اسلام دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

شریعت‌نامه‌نویسی به‌عنوان یک دستورالعملدر فقه سیاسی، اهمیت ویژه‌ای در اندیشۀ سیاسی اسلامی ایران، داشته است. این پژوهش بر آن است که با تمرکز بر اندیشۀ آخرین شریعت‌نامه‌نویس دورۀ میانه یعنی فضل‌الله بن روزبهان خنجی در عصر تثبیت قدرت حکومت شیعی‌مذهب، شاه اسماعیل صفوی و افول خلافت، به این پرسش پاسخ گوید که روزبهان خنجی، مسائل جامعه را چه می‌داند و راه‌حل برون‌رفت از آن مسائل در اندیشۀ وی کدام است؟ به‌رغم علم به وجود عوامل مختلف، ما پاسخ خود را با توجه به نظریۀ بحران اسپریگنز در فهم نظریه‌های سیاسی، بر این فرضیه استوار کردیم که روزبهان خنجی بحران اساسی جامعۀ سده‌های نهم و دهم هجری را گسترش فِرَق مختلف، به قدرت رسیدن سلاطین غیرمذهبی و بی‌توجهی به اجرای شریعت در سرزمین‌های اسلامی می‌داند و به نظر او دلیل بروز این بحران، نبود رهبر مذهبی (خلیفه/امام) و به‌تبع آن عدم اجرای حقیقی حدود الهی است. بنابراین بازگشت به جلال و شکوه دوران خلافت اسلامی یا ظهور امام زمان، آرمان جامعه و راه‌حل برون‌رفت از بحران، هدایت امرا و آشنا کردن ایشان با احکام، حدود شرعی و شریعت، برای فرمانروایی است. گردآوری اطلاعات این پژوهش اسنادی و آرشیوی، و روش تحلیل اطلاعات، تفسیری است.

کلیدواژه‌ها


  1. اسپریگنز، توماس (۱۳۹۲). فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمۀ فرهنگ رجایی، تهران: آگه.
  2. اشپولر، برتولد (۱۳۵۴). جهان اسلام، ترجمۀ قمر آریان، تهران: امیرکبیر.
  3. ایزدی، حسین (1388). «فضل‌الله روزبهان خنجی و شریعت‌نامه‌نویسی در قرن نهم»، تاریخ اسلام، ش 38.
  4. آبادی، رضا (1393). احوال و آراء و تاریخ‌نگاری فضل‌الله روزبهان خنجی اصفهانی، پژوهشکدۀ ادبیات.
  5. برزگر، ابراهیم (۱۳۸۳). «مسئلۀ فلسطین در اندیشۀ سیاسی اسلام معاصر و روش جستاری اسپریگنز»، پژوهش و حقوق سیاست، پاییز، ش ۱۲.
  6. بلک، آنتونی (1385). تاریخ اندیشۀ سیاسی اسلام از عصر پیامبر تا امروز، ترجمۀ حسین وقار، تهران: اطلاعات.
  7. پطروشفسکی، ایلیا (1363). اسلام در ایران، ترجمۀ کریم کشاورز، چ هشتم، تهران: پیام.
  8. پناهی خیاوی، شهرام (1383). «روزبهان خنجی اصفهانی (مجلس‌نویس قرن نهم و دهم هجری)»، فرهنگ اصفهان، پاییز و زمستان، ش 29 و30.
  9. ------------- (1386). «بحران خلافت در اندیشۀ سیاسی فضل‌الله روزبهان خنجی»، نامۀ تاریخ‌پژوهان، سال سوم، ش 1۲.
  10. پولادی، کمال (1392). تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران و اسلام، چ چهارم، تهران، مرکز.
  11. ترکمنی، آذر و حقی، پروین و داوود (1391)، «بررسی منصب وزارت (با تأکید بر برگزیده‌ای از متون سیر الملوک ها و شریعت‌نامه)»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال سوم، ش 9.
  12. جی، رزنتال، آروین (1388). اندیشۀ سیاسی اسلام در سده‌های میانه، ترجمۀ علی اردستانی، چ دوم، تهران: قومس.
  13. خواندمیر (1380). تاریخ حبیب‌السیر، محمد دبیر سیاقی، چ چهارم، تهران: خیام.
  14. رحیمی، حبیب (1375). خلافت و سلطنت در اندیشۀ سیاسی فضل‌الله روزبهان خنجی، تربیت مدرس.
  15. زرین‌کوب، عبدالحسین (1383). تاریخ ایران بعد از اسلام، چ دهم، تهران: امیرکبیر.
  16. طباطبایی، سید جواد (1393). درآمدی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، چ یازدهم، تهران: کویر.
  17. خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1362). سلوک‌الملوک، تصحیح محمدعلی موحد، تهران: خوارزمی.
  18. ------------------- (2535 شاهنشاهی). مهمان‌نامۀ بخارا، تصحیح منوچهر ستوده، چ دوم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  19. خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1381). تاریخ عالم‌آرای امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
  20. فیرحی، داوود (1392). نظام سیاسی و دولت در اسلام، چ دهم، تهران: سمت.
  21. --------- (1392). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام (دورۀ میانه)، چ سیزدهم، تهران: نشر نی.
  22. قادری، حاتم (1379). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران، چ دوم، تهران: سمت.
  23. (16 اسفندماه 1382)، «گزارشی از نشست آراء و اندیشه‌های فضل‌الله روزبهان خنجی اصفهانی»، پایگاه حوزه، ش 182.

www.hawzah.net/fa/magazine/veiw