مبارزه با تروریسم بین‌المللی: الزامات عملی و چالش‌های نظری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

این مقاله در پی واکاوی بخشی از علل ناکامی دولت­ها و نهادهای بین­المللی در مهار تروریسم فزاینده است. اینکه با وجود اجماع نظر موجود دربارۀ تهدیدهای ناشی از تروریسم، چرا تاکنون همکاری­های بین­المللی برای مبارزه با این پدیده ناکارامد بوده است. متن حاضر، از چشم‌انداز نظریه­های روابط بین­الملل در پی پاسخگویی به این پرسش برآمده و با روشی تبیینی و تحلیلی، امکانات و محدودیت­های هر یک از رویکردهای نظری واقع­گرایی، لیبرالیسم و سازه­انگاری را مدنظر قرار داده است. غلبۀ واقع­گرایی و تفکرات مبتنی بر آن، به­سبب تعارض سنت­های واقع‌گرایانۀ پذیرفته‌شدۀ دولت­ها با برخی نتایج حاصل از سازوکارهای موجودِ همکاری بین­المللی برای مبارزه با تروریسم، بیشتر مورد توجه بوده است. یافته­های این مطالعه نشان می­دهد که در ابتدا، درک متفاوت دولت­ها از پدیدۀ تروریسم و اختلاف­نظر در تعریف عملیات تروریستی، که به تعارض در شناسایی مصادیق منجر می­شود، مانع بزرگ همکاری­های بین­المللی است. سپس، فاصلۀ موجود در اولویت­بندی دولت­ها که براساس منافع ملی هر یک از آنها شکل می­گیرد، فرایند همکاری­های بین­المللی را به­شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و علاوه‌بر آن، تلاش قدرت­های بزرگ برای بهره­برداری از این فرصت­های همکاری بین­المللی در جهت پیشبرد منافع و اهداف خود، زمینه­های اصلی ناکامی همکاری­ها و نیز نهادهای بین­المللی در مبارزه با تروریسم است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. آقابخشی، علی؛ افشاری راد، مینو (1383)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: چاپار.

2. آقایی، سید داوود (1391)، سازمان‌های بین­المللی، چ نهم، تهران: سرای عدالت.

3. اسپریگنز، توماس (1382)، فهم نظریه­های سیاسی، ترجمۀ فرهنگ رجایی، چ چهارم، تهران: آگاه.

4. برگن، پیتر؛ پاندی، سواتی (1385)، «وجه­المصالحه­ای به نام مدارس علوم دینی»، ترجمۀ احمدرضا تقاء، پژوهشنامۀ امنیت بین­الملل و تروریسم، سال اول، ش 2، ص 60- 45.

5. دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی (1386)، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو (کتاب سبز)، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

6. زمانی، سید قاسم (1380)، «جایگاه موازین بین­المللی حقوق بشر در مبارزه با تروریسم»، مجلۀ پژوهش­های حقوقی، ش 8، ص 146- 115.

7. دوئرتی، جیمز؛ فالتزگراف، رابرت (1376)، نظریه­های متعارض در روابط بین­الملل، ترجمۀ علیرضا طیب و وحید بزرگی، چ دوم، تهران: قومس.

8. طیب، علیرضا (1382)، تروریسم: تاریخ، جامعه‌شناسی، گفتمان، حقوق، تهران: نشر نی

9. فیرحی، داود؛ ظهیری، صمد (1387)، «تروریسم؛ تعریف، تاریخچه و رهیافت­های موجود در تحلیل پدیدۀ تروریسم»، فصلنامۀ سیاست، دورۀ 38، ش 3، ص 165- 145.

10. قوام، عبدالعلی (1390)، روابط بین‌الملل: نظریه­ها و رویکردها، چ پنجم، تهران: سمت.

11. کولایی، الهه و ماندانا تیشه‌یار (1385)، «دگرگونی­های ژئوپلیتیکی و تحول در مأموریت، ساختار و کارکرد نهادهای بین­المللی (نمونۀ موردی: ناتو)»، فصلنامۀ ژئوپلیتیک، سال دوم، ش 3 و 4، ص 71- 45.

12. مارنگوپولوس، آلیس؛ بندک؛ ولفگانگ (1389)، تروریسم و حقوق بشر، ترجمۀ محمدجعفر ساعد و دیگران، تهران: دادگستر.

13. مستقیمی، بهرام؛ قادری کنگاوری، روح‌الله (1390)، «نقض حقوق بشر و گسترش تروریسم»، فصلنامۀ سیاست، دورۀ 41، ش 1، ص 270- 251.

14. مشیرزاده، حمیرا (1390)، تحول در نظریه­های روابط بین­الملل، چ ششم، تهران: سمت.

15. معظمی، شهلا (1384)، جرم سازمان­یافته و راهکارهای جهانی مقابله با آن، تهران: دادگستر.

16. میرمحمد صادقی، حسین (1380)، «ملاحظاتی در باب تروریسم»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، ش 34-33، ص 208- 185.

17. نقیب‌زاده، احمد (1387)، «روابط بین­الملل به­عنوان موضوعی میان­رشته­ای: جامعه­شناسی و روابط بین­الملل»، فصلنامۀ مطالعات بین­المللی، سال پنجم، ش 3، ص 126- 111.

18. ورایلاس، کریستین بولویانیس (1389)، حقوق بشر به‌عنوان معیار و شرایط ساختاری اتخاذ اقدامات ضد تروریستی، ترجمۀ نادر ساعد، گروه صلح، کرسی حقوق بشر دانشگاه شهید بهشتی، تهران: دادگستر.

 

ب) خارجی

19. Annan, K. (2005), In the Preface to International Instruments Related to the Prevention and Suppression of International Terrorism, United Nations Publication.

20. Barnett, M. ; Coleman, L. (2005), “Designin Police: Interpol and the Study of Change in International Organizations”, International Studies Quarterly, Vol. 49, No. 4, pp: 593-619.

21. Chow, J.T. (2005), “ASEAN Counterterrorism Cooperation since 9/11”, Asian Survey, Vol. 45, No. 2, pp: 302-321.

22. Conaway, J. (2005), “Uniting against terrorism”, Americas, Vol. 57, No. 3, pp: 46-62

23. Das, D. K. & Kratcoski, P. C. (1999), “International Police Cooperation: A World Perspective”, Policing: An International Journal of Police Strategies & Management, Vol. 22, No. 2, pp: 214-41.

24. Davies, C. (2004), Democracy and Terrorism: A Major New Debate (http://www. opendemocracy.net/democracy-terrorism/article_2290.jsp).

25. Deflem, M. (2006), “Europol and Policing of International Terrorism: Counter terrorism in a Global Perspective”, Justice Quarterly, Vol. 23, No. 3, pp: 336-359.

26. Deflem, M. ; Maybin, L. C. (2005), “Interpol and Policing of International Terörizm: Developments and Dynamics since September 11” in L. L. Snowden and B. C. Whitsel (Eds.), Terrorism: Researchs, Readings & Realities, Upper Saddle River, N. J.: Pearson/Prentice Hall.

27. Fierke, K. M. (2007), “Constructivism” in International Relation Theories, Edited by Tim Dunne & Milja Kurki & Steve Smith, New York: Oxford University Press.

28. Greenberg, D. (2001), Is Terrorism New? (http://www.hnn.us/article/289)

29. Heymann, P. B. (2003), Terrorism, Freedom, and Security: Winning without War, Cambridge, MA: The MIT Press.

30. Jackson, Robert ; Georg Sorensen (2007), Introduction to International Relations: Theories and Approaches, 3rd ed., New York: Oxford University Press.

31. Jeffrey, D. S. (2001), The Terrorist Trap, in: Indiana University Press.

32. Keleher, R. (2002), The Economic Costs of Terrorism (http://www.jec.senate.gov/republicans/public/?a=Files.Serve&File_id=79137416-2853-440b-9bbe-e1e75d40a79d).

33. Keohane, R. O. (1988), “International Institutions: Two Approaches”, International Studies Quarterly, Vol. 32, No. 4, pp: 379-396.

34. Krasner, S.D. (1983), International Regimes, Cornell University Press.

35. Lebow, Richard Ned (2007), “Classical Realism” in International Relation Theories, Edited by Tim Dunne & Milja Kurki & Steve Smith, New York: Oxford University Press.

36. Leurdijk, Dick A. (2005), “NATO's Shifting Priorities: From Peace Support Operations to Counter-Terrorism” in: Peace Operations After 11 September 2001, Edited by Thierry Tardy, New York: Frank Cass.

37. Mearsheimer, J. J. (2007), “Structural Realism” in International Relation Theories, Edited by Tim Dunne & Milja Kurki & Steve Smith, New York: Oxford University Press

38. Mearsheimer, J. J. (1995), “The False Promise of Interational Institutions”, International Security, Vol. 19, No. 3, pp: 5-49.

39. Merget, Frederic (2003), “Justice in Time of Violence”, European Journal of International Law (EJIL), Vol. 14, No. 2, pp: 327-345.

40. Navarro, Peter & Aron Spencer (2001), “Assessing the Costs of Terrorism”, The Milken Institute Review, No. 4, pp: 16-31

41. NCTC (2013), NCTC Fact Sheet and Observations Related to 2005 Terrorist Incidents, National Counter Terrorism Center (http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/195555.html)

42. Oudraat, C. J. (2003), “Combating terrorism”, The Washington Quarterly, Vol. 26, No. 4, pp: 163-176.

43. Richard M. Medina & George F. Hepner (2013), The Geography of International Terrorism: An Introduction to Spaces and Places of Violent Non-State Groups, CRC Press

44. Reus-smit, Christian & Duncan Snidal (2008), The Oxford Handbook of International Relations, New York: Oxford University Press.

45. Roberts, A. (2002), The Changing Faces of Terrorism (http://www.bbc.co.uk/history/ recent/ sept_11/changing_faces_04.html).

46. Suter, K. (2005), “Terrorism and International Law”, Contemporary Review, No. 287, pp: 216-222.

47. USDS (2013), Terrorism, U.S. Department of State (http://www.state.gov/j/ct/ info/ c16718.html).

48. White, J.R. (1991), Terrorism: An Introduction, Brooks-Cole

49. 9/11 Commission Report (2004), 9/11 Commission Report (http://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf).