تماس و چالش سنت چپ و روحانیت در مشروطه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه زنجان

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ تاریخ و علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم

چکیده

در نوشتۀ حاضر، با استفاده از الگوی جماعت‌گرایی، به‌ویژه با استفاده از مفهوم سنت و عقلانیت و خیر مختص آن، تماس و چالش دو سنت اسلام و چپ در خلال نهضت مشروطه بررسی و نشان داده شده است که در تماس و چالش بین دو سنت، از طریق مفاهیم اساسی و بنیادین هر یک از آن دو، عقلانیت جدیدی ایجاد می‌شود که در نگاه به حوزۀ سیاسی‌ـ‌‌ اجتماعی، خصلتی غیر‌دموکراتیک و تمرکزگرا دارد که همین عقلانیت، در نهایت، در زمینۀ تحولات و وقایع ایجادشده، به ظهور دیکتاتوری رضاخانی منتهی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
  1. آجودانی، ماشاالله (1384)، مشروطۀ ایرانی، چ ششم، تهران: اختران.
  2. آدمیت، فریدون (1355)، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.
  3. ----------- (بی‌تا)، مجلس اول و بحران آزادی، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، ج 2، تهران: روشنگران.
  4. آفاری، ژانت (1372)، «سوسیال‌دموکراسی و انقلاب مشروطیت»، ایران‌نامه، سال یازدهم، ش 43.
  5. -------- (۱۳۷۹)، انقلاب مشروطۀ ایران، ترجمۀ رضا رضائی، تهران: بیستون.
  6. احمد کسروی، احمد (1384)، تاریخ مشروطۀ‌ ایران، تهران: نگاه.
  7. اسدی، سید‌ جمال‌الدین (1325ق)، «در معنی آزادی»، الجمال، ش7،11.
  8. جمعی از مترجمان (1386)، جامعهگرایان و نقد لیبرالیسم، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چ دوم.
  9. زرگرى‌نژاد، غلامحسین (1377)، رسایل مشروطه، تهران: کویر.
  10. شاکری، خسرو (1384)، پیشینه‌های اقتصادی ـ اجتماعی جنبش مشروطیت و انکشاف سوسیال‌دموکراسی، تهران: اختران.
  11. عابدى رنانى،‏ على، «رویکرد انتقادى مک اینتایر به مبانى لیبرالیسم»‏، فصلنامۀ علوم سیاسی، قم، سال نهم، ش‌ 34، ص 240ـ213.
  12. فیرحی، داود (1391)، فقه و سیاست در ایران معاصر (فقه سیاسی و فقه مشروطه)، تهران: نشر نی.
  13. کدیور، محسن (1385)، سیاست‌نامۀ‌ خراسانی، تهران: کویر.
  14. کیملیکا، ویل (1376)، «جماعتگرایی»، ترجمۀ فرهاد مشتاق‌صفت، مجلۀ‌ قبسات، ش‌ 5 و 6، ص 139ـ112.
  15. لمتون، آن (1345)، مالک و زارع در ایران، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  16. لیتل، دانیل (1373)، تبیین در علوم اجتماعی: درآمدی به فلسفۀ علم‌الاجتماع، ترجمۀ عبدالکریم سروش، تهران: صراط.
  17. مستوفی تفرشی، میرزا نصرالله‌خان (بی‌تا)، تاریخ انقلاب ایران، ج 1، تهران: کتابخانۀ ملک، خطی به شمارۀ 3819.
  18. مک‌اینتایر، السدیر (1378)، «عقلانیت سنت‌ها»، ترجمۀ‌ مراد فرهادپور، فصلنامۀ‌ ارغنون، ش 15، ص 204-181.
  19. میرزا صالح، غلامحسین (1384)، مذاکرات مجلس اول، توسعۀ سیاسی ایران در ورطۀ سیاست بین‌الملل، تهران: مازیار.
  20. نائینى، محمدحسن (1378)، تنبیه‌الامه و تنزیه‌الملّه (یا حکومت از نظر اسلام)، چ نهم، تهران: شرکت سهامى انتشار.
  21. نجفی، حاج‌آقا روح‌الله (1374)، مکالمات مقیم و مسافر، به کوشش غلامحسین زرگری‌نژاد، تهران: کویر.
  22. نوری، فضل‌الله (1362)، مجموعه‌ای از رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامۀ شیخ شهید فضل‌الله نوری، گردآوری محمد ترکمان دهنوی، ج 2، تهران: خدمات فرهنگی رسا.
  23. واعظی، احمد (1391)، «جامعه‌گرایی و نسبت آن با لیبرالیسم و هرمنوتیک»، مجلۀ علوم سیاسی، سال پانزدهم، ش 4، ص 30ـ9.
ب) لاتین
  1.  Sandel, Michael.J. (1982),liberalism and the limits of justice، Cambridge: Cambridge university press.
  2. Taylor, Charles (1989),sources of the self: the making of the modern identity, Cambridge: Cambridge university press،.