سیاستگذاری اقتصادی کنترل تحریم در فرایند دیپلماسی هسته‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

رهیافت نئولیبرالیسم در اقتصاد سیاسی بین‌المللی اهمیت، مطلوبیت و کارامدی بالایی در حل منازعات سیاسی و بحران‌های منطقه‌ای  دارد. بخش شایان توجهی از تضادهای جهان غرب و ایران در سال‌های دهۀ 1990 به بعد عمدتاً تحت تأثیر فعالیت هسته‌ای ایران شکل گرفته و گسترش یافته است. در این مقاله به تبیین زمینه‌های اقتصادی کنش راهبردی آمریکا در مقابله با ایران و فرایند دیپلماسی هسته‌ای ایران و کشورهای گروه 1+5 براساس سیاستگذاری اقتصادی نئولیبرالی می‌پردازیم. پایان مذاکرات در 14 جولای 2015 و انتشار برنامۀ جامع اقدام مشترک را می‌توان انعکاس کاربرد رهیافت نئولیبرالی در حوزۀ سیاستگذاری اقتصادی تحریم و اقدام‌های متقابل ایران برای کنترل و گذار از تحریم دانست. علت اصلی موفقیت مذاکرات و برنامۀ هسته‌ای را می‌توان بهره‌گیری از سازوکارهای رهیافت نئولیبرالی در اقتصاد سیاسی بین‌المللی ذکر کرد. چنین رهیافتی زمینه‌های نیل به همکاری مشترک برای کاهش تهدیدات فراروی کشورها را سازماندهی کرد. در رهیافت سیاستگذاری اقتصادی نئولیبرال، همکاری بازیگران برای دستیابی به سود، قدرت و امنیت را امکان‌پذیر می‌سازد. در این فرایند، قالب‌های تحلیلی اقتصاد سیاسی رابطۀ ارگانیک بین مؤلفه‌های سیاست بین‌الملل و اقتصاد بین‌الملل برقرار می‌کند. براساس چنین رویکردی، هر گونه حل‌وفصل مرحله‌ای موضوعات هسته‌ای تابعی از ضرورت‌های اقتصاد و سیاست جهانی خواهد بود. از سوی دیگر، مذاکرات هستهای را می‌توان در قالب الگوهایی از جمله «اعتمادسازی راهبردی» نیز تفسیر کرد. روند دیپلماسی هسته‌ای ایران و کشورهای گروه 1+5 بیانگر آن است که مؤلفه‌های اقتصاد سیاسی با نیازهای راهبردی جمهوری اسلامی ارتباط مستقیمی با حل‌وفصل فعالیت‌های هسته‌ای ایران دارد. پرسش اصلی مقاله آن است که «مبانی سیاستگذاری کنترل تحریم در رهیافت نئولیبرالی اقتصاد سیاسی بین‌الملل چیست و ایران چگونه از آن در فرایند مذاکرات هسته‌ای با گروه 1+5 استفاده کرده است؟» فرضیۀ مقاله بر این موضوع تأکید دارد که ضرورت‌های اقتصاد سیاسی ایران و امنیت راهبردی کشورهای 1+5 چنین فرایندی را به‌وجود آورده است. در تنظیم این مقاله از رهیافت سیاستگذاری اقتصادی سیاسی نئولیبرال استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. اسمیت، روی و دیگران (1392)، اقتصاد سیاسی بین‌المللی در قرن 21، تهران: نشر مخاطب.
  2. انتصار، نادر و کاوه افراسیابی (1395)، ماراتن مذاکرات هسته‌ای، ترجمۀ سعید جعفری و روح‌الله فقیهی، تهران: نشر قومس.
  3. حسین‌زاده، اسماعیل (1389)، اقتصاد سیاسی نظامی‌گری آمریکا، ترجمۀ پرویز امیدوار، تهران:‌ نشر نی.
  4. رنشون، استانلی (1393)، امنیت ملی دولت اوباما، ترجمۀ عسگر قهرمان‌پور.
  5. شولزینگر، رابرت، دی (1379)، دیپلماسی آمریکا در قرن بیستم (1997-1898)،» ترجمۀ محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: وزارت خارجه.
  6. قنبرلو، عبدالله (1389)، اقتصاد سیاسی مداخله‌گرایی در سیاست خارجی آمریکا، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
  7. کلارک، شان؛ سابرینا هوک (1393)، جهان پیش رو؛ مناظره دربارۀ جهان پس از آمریکا، ترجمۀ علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
  8. مرشایمر، جان (1390)، تراژدی سیاست قدرت‌های بزرگ، ترجمۀ غلامعلی چگینی‌زاده، چ سوم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.
  9. مصلی‌نژاد، عباس (1390)، سیاستگذاری اقتصادی؛ مدل، روش و فرایند، تهران: رخداد نو.
  10. مورن، مایکل و دیگران (1393)، دانشنامۀ سیاستگذاری عمومی، ترجمۀ محمد صفار، تهران: میزان.

ب) لاتین

  1. Ackerman. J. (2012), Constructivism and International Relation, in W. Carlsnaes, T. Risse and B. A. Simmons (Eds), Handbook of International Relations, London: Sage, pp. 95-118.
  2. Aronoff, M. J. (2014), The Politics of Collective Identity, Reviews in Anthropology.
  3. Art, R. J. (2014), “Force and Fungibility Reconsidered”, Security Studies, Vol. 8, No. 4.
  4. Ashley, R. K. (1995), The Powers of Anarchy: Theory, Sovereignty, and The Domestication of Global Life, in J. Der Derian (Ed), International Theory Critical Investigations, New York: NYU Press.
  5. Axelrod, R. (1984), The Evolution of Cooperation, New York: Basic Books.
  6. Baldwin, D. (1979), “Power Analysis and World Politics: New Trends versus Old Tendencies”, World Politics, Vol. 31, No. 2.
  7. Baldwin, D. (1999), “Force, Fungibility, and Influence”, Security Studies, Vol. 8, No. 4.
  8. Baldwin, D. (2002), Power and International Relation, in W. Carlsnaes, T. Risse and B. Simmons (Eds), Handbook of International Relations, London: Sage.
  9. Barzegar, Kayhan (2014), “Lessons of the Nuclear Diplomacy”, Iran Review, No: 6, December.
  10. Bech, U. (2005), Power in the Global Age, Cambridge: Polity Press.
  11. Bech, U. (2012), What is globalization?, Cambridge: Polity Press.
  12. Bennett, D. S. and Stam, A. C. (2014), The Behavioral Origins of War, Ann Arbor, Mich: University of Michigan Press.
  13. Buzan, B. Waver, O. and de Wilde, J. (1998), Security: A New Framework for Analysis, Boulder, Col: Lynne Rienner.
  14. Cooper, R. (2005), Economic Power, Unpublished Paper, Harward University.
  15. Dahl, R. A. (1997), Power, in David L. Sills, (ed.), International Encyclopedia of the Social Sciences, Vol. XII, New York: Free Press.
  16. Elkin (ed), (2006), “Reflection on the Uses “Power Cube” Approach for Analyzing the Spaces, Places and Dynamics of Civil Society Participation and Engagement”, Prepared for I. Guijt, (ed), Assessing Civil Society Participation as Supported In-country by Cordaid, Hivos, Novib and Plan Netherlands 1999-2004, The Hague: MFP Breed Netwerk.
  17. Fierke, K. (2013), Changing Games, Changing Strategies: Critical Investigations in Security, Manchester: Manchester University Press.
  18. Huntington, S. P. (1999), “The Lonely Superpower”, Foreign Affairs, Vol. 78, No. 2.
  19. Ikenberry, G. J. (2001), “After Victory”, Princeton, NJ: Princeton University Press.
  20. Khajehpour, Bijan (2014), “Iran’s Budget Tackles Falling Oil Prices”, Al-Monitor, No.11, December.
  21. Rubin, Michael (2014), Dancing with the Devil: The Perils of Engaging Rogue Regimes, New York: Encounter Books.
  22. Trevor B. McCrisken (2013), American Exceptionalism and the Legacy of Vietnam, Houndmils: Palgrave Macmillan.
  23. World Bank, (2015), “World Development Indicators data base”, http://siteresourses world bank.org.
  24. Juneau, Thomas & Sam Razavi (2014), Iranian Foreign Policy since 2000: Alone in the World, London: Routledge.