سیاستگذاری راهبردی عربستان در روند گسترش ژئوپلیتیک بحران خاورمیانه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانش‌آموختۀ گروه مدیریت دولتی پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

سیاستگذاری راهبردی عربستان تابعی از نقش منطقهای، ویژگی رهبران سیاسی و جهتگیری ساختار نظام بینالملل است. نقش امنیتی عربستان در دوران ملک سلمان را میتوان ادامۀ سیاست قدرت برای کسب هژمونی منطقهای دانست. چنین رویکردی، ادامۀ الگوهای رفتاری عربستان در دوران ملک عبدالله است. به قدرت رسیدن دونالد ترامپ و انعقاد قراردادهای نظامی آمریکا با عربستان، نقش این کشور در آینده امنیت منطقهای را افزایش داده است. نقش منطقهای عربستان براساس نشانههایی همانند گسترش ژئوپلیتیک بحران تعریف میشود. چنین وضعیتی به‌منزلۀ گذار از سیاست موازنۀ منطقهای ایالات متحده خواهد بود. ساختار نظام بینالملل در سالهای پس از جنگ سرد با تحولات ژئوپلیتیکی روبهرو شده است. واقعیتهای تحول منطقهای بیانگر آن است که ژئوپلیتیک خاورمیانه در چارچوب سیاستهای راهبردی عربستان براساس نقشیابی بازیگران و نیروهای قدرتساز، آشوبساز و منازعهآفرین ایجاد شده است. واقعیتهای ژئوپلیتیکی جدید نظام جهانی نشان میدهد که خاورمیانه مرکزیت جدیدی برای گسترش منازعه و مدیریت بحرانهای منطقهای تلقی میشود. پرسش اصلی مقاله آن است که «راهبرد عربستان در محیط امنیتی خاورمیانه در دومین دهۀ قرن بیست‌ویکم براساس چه مؤلفههایی شکل گرفته است؟» فرضیۀ مقاله به این موضوع اشاره دارد که «عربستان از سازوکارهای گسترش نظامیگری، تصاعد بحران و جنگ نیابتی در راستای گسترش ژئوپلیتیک بحران در خاورمیانه بهره گرفته است». در تبیین این مقاله از «رهیافت هویت ساختار» بهره گرفته میشود. روششناسی مقاله مبتنی بر «تحلیل دادهها» و «تحلیل محتوا» خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. اسنایدر، گریک (1384). امنیت و استراتژی معاصر، ترجمۀ حسین محمدی نجم، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  2. رشید، مضاوی (1393). عربستان سعودی و جریانهای اسلامی جدید، ترجمۀ رضا نجف‌زاده، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  3. فولر، گراهام (1373). قبلۀ عالم؛ ژئوپلیتیک ایران، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
  4. کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات: قدرت هویت،  ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: طرح نو.
  5. کالاهان، پاتریک (1387). منطق سیاست خارجی امریکا، ترجمۀ داوود غرایاق زندی و دیگران، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
  6. کوهن، سائول (1387). ژئوپلیتیک نظام جهانی، ترجمة عباس کاردان، تهران: ابرار معاصر.
  7. کیوان‌حسینی، اصغر (1384). «جایگاه سیاست تغییر رژیم در رویکرد امنیتی امریکا»، فصلنامۀ سیاست دفاعی، ش 50، سال سیزدهم، تابستان.
  8. مشیرزاده، حمیرا (1384). تحول در نظریات روابط بین‌الملل، تهران: سمت.
  9. هالستی، کی‌جی (1373). «مبانی تحلیل سیاست بینالملل»، ترجمۀ مسعود طارم‌سری و بهرام مستقیمی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
  10. والت، استفان (1382). عدم توازن جهانی: خویشتن­داری و سیاست خارجی امریکا، ترجمۀ عظیم فضلی­پور، مندرج در تنها ابرقدرت، تهران: ابرار معاصر.
  11. والتز، کنث (1382). واقع­گرایی ساختاری پس از جنگ سرد، تهران: ابرار معاصر.
 

ب) خارجی

  1. Ahmed Ali (2013). Al Qaeda in Iraq and the Iraqi Anti- Government Protest Movement, Washington: Institute for the Study of War.
  2. Arango, Tim and Kareem Fahim (2014), Iraq Again Uses Sunni Tribesmen in Militant War, New York Times, January 20,
  3. Arraf, Jane (2014). Iraq’s Sunni tribal leaders say fight for Fallujah is part of a revolution, Washington Post, March 12.
  4. Blattman, Christopher & Edward Miguel, (2010), “Civil War,” Journal of Economic Literature, Vol. 48, no. 1, pp. 3-57.
  5. Brennan, Rick, (2014) “Withdrawal Symptoms,” Foreign Affairs, Vol. 93, No. 6, November/December.
  6. Brzezinski, Zbigniew (1993). Out of Control: Global Turmoil on the Eve of the 21th Century, New York: Macmillan press.
  7. Cederman, Lars-Erik, Andreas Wimmer and Brian Min, (2010). “Why Do Ethnic Groups Rebel? New Data and Analysis”, World Politics, Vol. 62, no. 1, January.
  8. Ghazi, Yasr & Tim Arango (2014). Qaeda-Aligned Militants Threaten Key Iraqi Cities, New York Times, January 2.
  9. Hildreth, steven (2009). Iran's Ballistic Missile Programs: An Overview, Congressional Research Service Report for Congress, February 4.
  10. Kagan, Robert (2004). Of Paradise and Power: America versus Europe in the New World Order, knopf.
  11. Kaplan, Robert (2000), “The Coming Anarchy: Shattering the Dreams of the Cold War”, New York: Random House.
  12. Katzman, Kenneth (2010). Iran-Iraq Relations, Congressional Research Service, August 13.
  13. Katzman, Kenneth (2013). Iraq: Politics, Governance, and Human Rights, Congressional Research Service.
  14. 25.     Kohen, Arnold, Peter Prove and Lawrence J. Korb, “Arms Spending Instead of Basic Aid”, International Herald Tribune, 22 Aug. 2002.
  15. Lukacs, John (1993). “The End of the 20 Century and end of Modern Age”, New York: Ticknor and Fields Press.
  16. 27.     Perito, Robert (2002). “The American Experience with Police in Peacekeeping Operation”, Clements port: Canadian Peacekeeping Press
  17. 28.     Pollack, Kenneth (2006). Grand Strategy: Why American should Promote a New Liberal Order in the Middle East Blueprint Magazine, July 22.
  18. Pollack, Kenneth M., (2014). “An Army to Defeat Assad: How to Turn Syria’s Opposition Into a Real Fighting Force,” Foreign Affairs, Vol. 93, no. 5 September/October, pp. 110-124.
  19. Schmits, Charles (2011). Yemens' Tribal Show down, Foreign affairs.com/articles/67877/charles-schmitz/yemens-tribal-showdown.
  20. Weitz, Richard (2010). The limits of Partnership: China, NATO and the Afghan War, China Security, Fall.
  21. Whiteside, Craig, (2015). ISIL’s Small Ball Warfare: An Effective Way to Get Back into a Ballgame,War on the Rocks, April 29.
  22. Yaffe, Michael (2004). “The Gulf and a New Middle East Security system”, Middle East Policy, Vol. 4, No 3 , Fall.