اصالت صلح در اندیشۀ سیاسی اسلام و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکدۀ جغرافیا دانشگاه تهران

چکیده

صلح و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز انسان‌ها و ملت‌ها با یکدیگر، هم در درون مرزها و هم در عرصۀ نظام بین‌الملل از ضرورت‌های ارکان پایدار تمدن بشری و منطبق بر فطرت و طبیعت بشر در طول تاریخ بوده است. اسلام، آیات متعدد قرآن کریم، اندیشمندان و فقهای جهان اسلام نیز بر اصالت صلح در روابط جوامع و ملت‌ها تأکید و توجه جدی دارند. با توجه به تأثیر مستقیم اصول شریعت اسلام در شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی ایران و تدوین قانون اساسی و اصول سیاست خارجی، همان‌گونه که ملاحظه می‌شود، در طول بیش از سه دهه حیات جمهوری اسلامی، روابط ما با سایر ملت‌های دنیا تا حدودی رفتاری صلح‌آمیز و مبتنی بر احترام متقابل بوده و به اصالت صلح در اسلام و به‌تبع آن در سیاست خارجی، به‌عنوان اصلی مسلم و بدیهی توجه جدی شده است. دولت‌مردان در ایران همواره دو رویکرد متفاوت نسبت به اصل صلح در این مدت به جامعۀ جهانی عرضه کرده‌اند که یکی پذیرفته شده و دیگری نادیده انگاشته شده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. قرآن کریم، ترجمۀ محمد آیتی، نشر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
2. ابراهیمی، محمد و دیگران (1378)، اسلام و حقوق بین‌الملل، تهران: نشر سمت.
3. اصغری، سیدمحمد (1338)، صلح در اسلام، نشر اطلاعات.
4. ایوانز، گراهام و جفری نونام (1381)، فرهنگ روابط بین‌الملل، ترجمۀ حمیرا مشیرزاده و حسین ترازکوهی، تهران: نشر میزان.
5. برزنونی، محمدعلی (1384)، اسلام: اصالت جنگ یا اصالت صلح، تهران: نشر مرکز امور حقوقی بین‌المللی و معاونت.
6. بیگدلی، محمدرضا (1367 )، حقوق بین‌الملل اسلامی، تهران: نشر میزان.
7. حافظ، شمس‌الدین محمد (792-727)، دیوان حافظ، تهران: نشر علمی.
8. حمیدالله خیرآبادی ( 1388)، حقوق بین‌الملل اسلامی، ترجمۀ سید مصطفی محقق داماد. تهران: نشر قومس.
9. حقیقت، سید صادق (1376)، مسئولیت‌های فراملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر مرکز تحقیقات استراتژیک.
10. خدوری، مجید (1388)،  جنگ و صلح در اسلام، ترجمۀ سید هادی خسروشاهی، تهران: نشر اطلاعات.
11. خرازی، سید کمال (1380)، سیاست خارجی ما، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
12. خمینی، روح‌الله (1367)، صحیفۀ نور، جلدهای 8، 9، 17و19.
13. دهشیری، محمدرضا (1379)، اندیشۀ سیاسی امام خمینی، تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
14. دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1392)، «گفتمان اعتدال در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ سیاست تعادل و توازن»، ماهنامۀ سیاسی- تحلیلی همشهری دیپلماتیک، شمارۀ 74، مرداد 1392.
15. زارعی، بهادر (1384)، «جهاد در اندیشۀ سیاسی اسلام و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ سیاست، شمارۀ 67، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
16. ..............................(1392)، اسلام و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر ابرار معاصر.
17. سعدی، ابومحمد مصلح‌الدین (671- 588)، بوستان سعدی، نشر اقبال.
18. سلیمانی، فرانک (1388)، جلوه‌های صلح و بشردوستی در اشعار مولانا، سعدی و حافظ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد همدان.
19. سیدقطب (1378)، اسلام و صلح جهانی، ترجمۀ سید هادی خسروشاهی و زین‌العابدین قربانی، تهران: نشر کلبۀ شروق.
20. عمید زنجانی، عباسعلی (1365)، فقه سیاسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
21. منتظری، حسینعلی (1359)، ولایت فقیه، قم: مرکز نشر مرکز العالم.
22. مطهری، مرتضی (1376)، جهاد، تهران: نشر صدرا.
23. مولوی، جلال الدین محمد بلخی ( 652- 586 )، مثنوی معنوی، نشر علمی.
24. ولایتی، علی اکبر (1378)، دیدگاه‌های جهانی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
25. نصر، سیدحسین (1388)، قلب اسلام، ترجمۀ سید صادق خرازی، تهران: نشر نی.
26. نخعی، هادی (1376 )، توافق و تزاحم منافع ملی با مصالح اسلامی، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
 
ب) خارجی
27. Smock, D. (2009), Islamic Perspectives on Peace and Violence, United States Institue of Peace(USIP) Press.
28. Waltz, K. (1983) Man, the state and War, New York: Columbia University Press.
 
ج) اینترنتی
29. http://www.asriran.com
30. http://www.noorsoft.org
31. http://www.president.ir/fa/70145