ریاست معنوی در فلسفۀ سیاسی ایرانی از منظر هانری کربن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

2 دانشجوی دکتری دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

برجستگی روح معنویت‌گرایی در ذهن و ضمیر انسان ایرانی و البته انعکاس آن در هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و فرجام‌شناسی اندیشۀ ایرانی، در پرداختن به امر سیاسی نیز پیامدهای خود را آشکار خواهد ساخت. در این پژوهش بر آنیم تا از این منظر به بررسی جایگاه، چیستی و تداوم ریاست و سیاست باطنی و روحانی و به‌طور خاص شاه آرمانی و ولایت معنوی در فلسفۀ ایرانی بپردازیم. در این زمینه، اندیشه‌های هانری کربن، به‌عنوان فیلسوفی که در جای‌جای آثار خود به این استعداد ایرانی اشاره دارد، و درک و دریافت وی از مضامین بالا، هدایتگر مسیر و مقصود ما بوده است. در پاسخ به این پرسش که مبانی شاه آرمانی و ولایت معنوی در فلسفۀ سیاسیِ ایرانی چیست؟ مستلزم آن بوده‌ایم تا از ساحت «علم سیاست» به «فلسفۀ سیاسی» با مختصاتی که در ادامه بدان اشاره شده است، گذر نماییم. به‌اختصار، درکی که از شاه آرمانی و ولایت معنوی و به‌طور کلی سیاست باطنی در اینجا توصیف می‌شود، در ساحتی کلی، ژرف‌اندیشانه، فراتاریخی و مبنایی است که قابل فهم می­باشد و این امری متمایز با سطح جزئی، تاریخی و عینی سیاست بوده و قابل فروکاست یا مقایسۀ صوری با مقتضیات و واقعیات موجودِ آن نیست. به باور ما، کربن بر آن است تا ضمن تأکید و برجسته‌سازی بُعد معنویِ نبوّت و امامت، تمایزی بین ولایت، ریاست و هدایت روحانی با شکل ظاهری و دنیوی آن ایجاد نموده و بی‌آنکه مجبور باشد تا از آرمان به واقعیت سقوط کند، با اصالتی که به عالم و ساحتی مینوی و باطنی و تاریخ و زمانی لطیف و درونی در جهان‌بینی فلسفۀ ایرانی دریافته و بهره­گیری از تأکیدی که در آنجا به آرمان‌شهر، شاه آرمانی و فرشگرد و منجی‌گرایی وجود دارد، از مفهومی چون ولایت و ریاست معنوی سخن بگوید.

کلیدواژه‌ها


  1. اذکائی، پرویز (1387). ماتیکان فلسفی (بیست گفتار دربارۀ حکمت و عرفان)، همدان: مادستان.
  2. اشتراوس لئو (1387). فلسفۀ سیاسی چیست؟، ترجمۀ فرهنگ رجایی، چ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  3. آشتیانی، جلال‌الدین (1374). زرتشت، مزدیسنا و حکومت، چ هفتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  4. بشیریه، حسین (1393). اندیشه‌های مارکسیستی (تاریخ اندیشه‌های سیاسی قرن بیستم)، ج1، چ دوازدهم، تهران: نشر نی.
  5. پازوکی، شهرام (1385). «ارتباط تشیع، تصوف و ایران نزد هانری کربن»، زائر شرق (مجموعه مقالات همایش بزرگداشت یکصدمین سال تولد هانری کربن)، گردآوری و تدوین از شهرام پازوکی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران
  6. رستم وندی، تقی (1388). اندیشۀ ایرانشهری در عصر اسلامی، تهران: امیرکبیر.
  7. رضایی راد، محمد (1389). مبانی اندیشۀ سیاسی در خرد مزدایی، چ دوم، تهران: طرح نو.
  8. رضوانی، محسن (1392). اشتراوس و فلسفۀ سیاسی اسلامی، قم: مؤسسۀ پژوهشی و آموزشی امام خمینی.
  9. رضی، هاشم (1380). حکمت خسروانی (حکمت اشراق و عرفان از زرتشت تا سهروردی)، چ دوم، تهران: بهجت.
  10. طباطبایی، جواد (1383الف). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، چ هفتم، تهران: کویر.
  11. ----------- (1383ب). زوال اندیشۀ سیاسی در ایران (گفتار در مبانی نظری ایران)، چ پنجم، تهران: کویر.                
  12. عباسی، مسلم (1393). تحول اندیشۀ سیاسی در ایران باستان، تهران: نگاه معاصر.
  13. علی­بن­ابی­طالب، نهج­البلاغه، ترجمۀ شهیدی
  14. فدایی مهربانی، مهدی (1394). چه باشد آنچه خوانندش سیاست؟، تهران: فلات.
  15. فیرحی، داود (1389). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام (دورۀ میانه)، چ دهم، تهران: نشر نی.
  16. قادری، حاتم (1388). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران، چ دهم، تهران: سمت.
  17. کامینگ نویل، رابرت (1386). «فلسفۀ جاودان در زمینه‌ای عمومی»، ترجمۀ امیر مازیار، جام نو و می کهن  (مقالاتی از اصحاب حکمت خالده)، به کوشش مصطفی دهقان، چ دوم، تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
  18. کربن، هانری (1358). ارض ملکوت، کالبد انسان در روز رستاخیز از ایران مزدائی تا ایران شیعی، ترجمۀ سید ضیاءالدین دهشیری، تهران: مرکز ایرانی مطالعۀ فرهنگ‌ها.
  19. --------- (1384الف). تخیّل خلّاق در عرفان ابن عربی، ترجمۀ انشاء‌الله رحمتی، تهران: جامی.
  20. ---------- (1384ب). «تحلیلی از آیین جوانمردان»، ترجمۀ احسان نراقی، مجموعه مقالات هانری کربن، گردآوری و تدوین از محمدامین شاهجویی، تهران: حقیقت.
  21. ----------- (1384پ). «در باب امام دوازدهم (ع)»، ترجمۀ عیسی سپهبدی، مجموعه مقالات هانری کربن، گردآوری و تدوین از محمدامین شاهجویی، تهران: انتشارات حقیقت
  22. ---------- (1387). ابن‌سینا و تمثیل عرفانی، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران: جامی.
  23. ----------- (1390). اسلام در سرزمین ایران، ترجمۀ رضا کوهکن، ج2، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه.
  24. ----------- (1391). اسلام ایرانی، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، ج1، تهران: سوفیا.
  25. ------------ (1392الف). تاریخ فلسفۀ اسلامی، ترجمۀ جواد طباطبائی، تهران: مینوی خرد.
  26. ------------ (1392ب). فلسفۀ ایرانی و فلسفۀ تطبیقی، ترجمۀ جواد طباطبائی، مینوی خرد.
  27. ------------ (1394). زمان ادواری در مزدیسنا و عرفان اسماعیلیه، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران: سوفیا.
  28. مجتبایی، فتح‌الله (1352). شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، تهران: انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان
  29. مجلسی، محمدباقر (1386). بحارالانوار، ج77، تهران: اسلامیه.
  30. مدرّسی طباطبایی، سید حسین (1382). مکتب در فرایند تکامل، ترجمۀ هاشم ایزدپناه، تهران: کویر.
  31. معین، محمد (1326). مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
32. معینی علمداری، جهانگیر (1392). نظریه‌های جدید در سیاست (اثبات‌گرایی و فرا اثبات‌گرایی)، چ چهارم، تهران: سمت.

33. منوچهری، عباس (1393). «دانش و پژوهش در علوم سیاسی»، رهیافت و روش در علوم سیاسی، به اهتمام عباس منوچهری، چ ششم، تهران: سمت.