گونه‌های فرهنگ سیاسی در ایران معاصر و دلالت‌های آسیب‌شناختی آن برای ثبات سیاسی و جامعۀ مدنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور

چکیده

گونه‌شناسی فرهنگ سیاسی در ایران معاصر و بررسی آسیب‌شناختی آن از منظر مؤلفه‌های دوگانۀ توسعۀ سیاسی مسئلۀ اصلی مقالۀ حاضر است. استدلال نظری مقاله این است که چنانچه فرهنگ سیاسی یک جامعه و مؤلفه‌های اصلی آن تضمین‌کنندۀ ثبات سیاسی و تقویت‌کننده جامعۀ مدنی ـ به‌مثابۀ مؤلفه‌های اساسی توسعۀ سیاسی ـ نباشند، پیامدهای آسیب‌شناختی خواهند داشت. از نظر روش‌شناختی، مطالعۀ حاضر به شیوۀ اسنادی و با کاربرد روش‌های تفسیری و تحلیلی به اجرا در آمده است. فرهنگ سیاسی شبه‌طایفه‌ای و فرقه‌گرایانه، فرهنگ سیاسی چندپارۀ قومی، فرهنگ سیاسی توده‌ای، فرهنگ سیاسی دین‌محور و فرهنگ سیاسی هویت‌محور جوانان و زنان گونه‌های خاص و برجستۀ فرهنگ سیاسی در جامعۀ معاصر ایران هستند. ارزیابی تحلیلی و تفسیری گونه‌های فرهنگ سیاسی در ایران معاصر بیانگر این است که این گونه‌ها همگرایی زیادی با توسعۀ سیاسی ندارند و در مواردی ثبات سیاسی را تهدید و جامعۀ مدنی را تضعیف می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. آزاد ارمکی، تقی (1389). جامعه‌شناسی ایران: جامعه‌شناسی مناسبات بین‌نسلی، تهران: علم گسترش فرهنگ.
  2. آزاد ارمکی، تقی؛ غفاری، غلامرضا (1382). جامعه‌شناسی نسلی، تهران: پژوهشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی.
  3. اباذری، یوسف (1379). «فروپاشی اجتماعی»، نشریۀ آفتاب یزد، ش 19، ص 35 ـ 24.
  4. احمدی، حمید (1378). قومیت و قوم‌گرایی در ایران، از افسانه تا واقعیت، تهران: نشر نی.
  5. آلموند، ج.؛ پاول، ب (1375). «جامعه‌پذیری سیاسی و فرهنگ سیاسی»، ترجمۀ علیرضا طیب، اطلاعات سیاسی اقتصادی، ش، 114-113، ص 31-22، بهمن و اسفند 1375.
  6. امیراحمدی، هوشنگ (1381). ایران پس از انقلاب، ترجمۀ علی مرشیدی‌زاده، تهران: نشر باز.
  7. بشیریه، حسین (1381). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناختی سیاسی ایران، دورۀ جمهوری اسلامی، تهران: نگاه معاصر.
  8. ---------- (1384). جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: نشر نی.
  9. ---------- (1380). موانع توسعۀ سیاسی در ایران، تهران: گام نو.
  10. پای، لوسین (1370). «فرهنگ سیاسی و توسعۀ سیاسی»، ترجمۀ مجید محمدی، فصلنامۀ نامۀ فرهنگ، سال دوم، ش 1و2.
  11. جلایی‌پور، حمیدرضا (1381). جامعه‌شناسی جنبش‌های اجتماعی، تهران: نشر طرح نو
  12. چیلکوت، رونالد (1377). نظریه‌های سیاست مقایسه‌ای، وحید بزرگی و علیرضا طیب، تهران: مؤسسۀ خدمات فرهنگی رسا
  13. دراج، منوچهر (1379). مردم‌گرایی و شیوۀ صنفی در فرهنگ سیاسی ایران پس از انقلاب در کتاب فرهنگ سیاسی ایران در جمهوری اسلامی ایران، سمیج فارسون و مهرداد مشایخی، ترجمۀ معصومه خالقی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران (باز).
  14. رفیع‌پور، فرامرز (1379). توسعه و تضاد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  15. سریع‌القلم، محمود (1376). عقل و توسعه‌یافتگی (مبانی ثابت پارادایم توسعه)، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  16. سلطانی، علی‌اصغر (1384). قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نشر نی.
  17. شریف، محمدرضا (1381). انقلاب آرام، تهران: روزنه.
  18. فارسون، سمیح و مشایخی، مهرداد (1379). فرهنگ سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، ترجمۀ معصومه خلقی، تهران: مرکز بازشناسی اسلامی.
  19. فروند، ژولین (1368). جامعه‌شناسی ماکس وبر، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: رایزن.
  20. قوام، عبدالعلی (1376). سیاست‌های مقایسه‌ای، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  21. کدی، نیکی (1383). نتایج انقلاب ایران، ترجمۀ مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
  22. کوزر، لوئیس (1383). زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی.
  23. کوش، دنی (1381). مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمۀ فریدون وحیدا، تهران: سروش.
  24. محمدی، مجید (1378). جامعۀ مدنی ایرانی، تهران: مرکز.
  25. هانتینگتون، ساموئل (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.
  26. هنیس، جف (1381). دین، جهانی شدن و فرهنگ سیاسی در جهان سوم، ترجمۀ داوود کیانی تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
  27. واعظی، احمد (1381). جامعۀ مدنی، تهران: پژوهشکدۀ اندیشه و فرهنگ اسلامی.
 

 

ب) خارجی

28. Almond, G. & Verba, S. (1963). The Civic Culture, Political Attitude and Democracy in Five Nation, Princeton University Press.

29. Diamond, L (1994). Political Culture and Democracy, London: Lynne

30. Faulk, K. (1999). Political Sociology (A Critical Introduction), Edinburgh University Press.

31. Gastil, R. D. (1978). Middle class impediments to Modernization, public opinion & uartery Vol., 22, p 325.

32. Zonis, M, (1961). The Political Elite of Iran, Princeton: Princeton university press.