مناسبات امنیت و آزادی از دیدگاه سید قطب مبتنی بر نظریۀ استخدام علامه طباطبایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار معارف اسلامی دانشگاه صنعتی شاهرود

2 استاد دانشگاه باقرالعلوم

چکیده

کاربست مطالعات امنیتی نقش بسزایی در تنظیم روابط اجتماعی دارد. مناسبات امنیت و آزادی در جوامع بشری، از مباحث مطالعات امنیتی بهشمار میآید. شناخت دیدگاه اندیشمندان اسلامی در مورد نسبت امنیت و آزادی از جمله روشهایی است که در تنظیم آن نسبت راهگشاست.سید قطب از جمله اندیشمندانی است که در آثار خود به مباحث امنیتی پرداخته است. با وجود این، پژوهشهای اندکی در این زمینه صورت گرفته است. این مقاله درصدد است تا دیدگاه سید قطب را دربارۀ نسبت امنیت و آزادی در سه بُعد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بهدست آورد. سؤالی که در اینجا مطرح میشود این است که مناسبات امنیت و آزادی در اندیشۀ سید قطب، چگونه است؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش برهان سبر و تقسیم و از نظریۀ استخدام علامه طباطبایی(ره) به‌عنوان چارچوب نظری استفاده شده است. از مهم‌ترین یافتههای این مقاله این است که هیچ‌یک از امنیت و آزادی در اندیشۀ سید قطب بر یکدیگر تقدم ندارند، بلکه نسبتی تعاملی متعالی میان آن دو برقرار است و این نسبت به اعتقاد سید قطب، نشأت‌گرفته از کاربست قوانین اسلام دربارۀ هریک از امنیت و آزادی است و تنها در جامعۀ اسلامی است که چنین مناسباتی میان امنیت و آزادی برقرار میشود. نتایج این پژوهش ضمن ایجاد توسعۀ علمی در مباحث مربوط به امنیت و آزادی، در امر قانونگذاری و حل تزاحمات در نظام سیاسی کاربرد دارد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی و عربی
  1. ابن ابی‎یعلی، محمد (1397ق /1977م). طبقاتالحنابله، به کوشش محمد نغش، قاهره: دارالنشرالثقافه.
  2. ابن حنبل، احمد (1313ق). المسند، قاهره: المطبعةالمیمنیة.
  3. الاشعری، ابوالحسن. رسالة الی اهلالثغر، نسخۀ الکترونیکی، دسترسی در : lib.eShia.ir.
  4. افتخاری، اصغر (1378). «ظرفیت طبیعی امنیت»، فصلنامة مطالعات راهبردی، ش 5 و 6. 
  5. ----------- (1391). امنیت، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  6. انوری، حسن و همکاران (1387). فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
  7. برلین، آیزایا (1368). چهار مقاله دربارة آزادی، ترجمة محمدعلی موحد، تهران: خوارزمی.
  8. خلیلی، رضا (1387). «امنیت و آزادی؛ در جست‌وجوی نگرشی معطوف به توسعة پایدار»، فصلنامة مطالعات راهبردی، سال یازدهم، ش 41، پائیز، ص 525-495.
  9. دهخدا، علی‎اکبر (1377). لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.
  10. سید قطب (1352). عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمۀ سید هادی خسروشاهی و محمدعلی گرامی، بی‎جا: شرکت سهامی انتشار.
  11. --------- (1386). فی ظلالالقرآن، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
  12. --------- (1387). فی ظلالالقرآن، ترجمۀ مصطفی خرّم‎دل، تهران: احسان.
  13. ---------- (بی‎تا[ب]). معالم فی الطّریق، کتابخانۀ دیجیتالی تبیان، دسترسی در: http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/112920/72#72 ، 3/6/1396
  14. ---------- (بی‎تا[الف]). مقابلۀ اسلام با سرمایهداری و تفسیر آیات ربا، ترجمه و اقتباس سید محمد رادمنش، بی‎جا: بنیاد علوم اسلامی.
  15. شهرستانی، محمد بن عبد الکریم (1400ق). الملل و النحل، تحقیق محمد سید کیلانی، بیروت: دارالمعرفه.
  16. طباطبایی، محمدحسین (1379). آموزش دین یا تعالیم اسلام، به تنظیم سید مهدی آیت‌اللهی، تهران: جهان‎آرا.
  17. ---------------- (1386). رهیافت 6: گزیدهای از دیدگاههای علامه طباطبابی، گردآوری حسن اردشیری لاجیمی، قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا‎و‎سیما.
  18. --------------- (1391). روابط اجتماعی در اسلام به ضمیمة چند رساله دیگر، ترجمۀ محمدجواد حجتی کرمانی، به کوشش سید هادی خسروشاهی، قم: مؤسسة بوستان کتاب.
  19. --------------- (1991). المیزان، بیروت: مؤسسۀ ‌الاعلمی للمطبوعات.
  20. عبداله‎خانی، علی (1389). نظریه‌های امنیت، تهران: ابرار معاصر.
  21. علیخانی، علی‎اکبر و همکاران  (1390 ). اندیشة سیاسی متفکران مسلمان، تهران: انتشارات پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  22. عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
  23. غزالی، محمدبن محمد (1386). احیاء علوم دین، ترجمۀ مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
  24. لک‎زایی، نجف (1389). «کاربردهای امنیتی انسان‎شناسی حکمت متعالیه»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، ش 50، ص 84-63.
  25. ----------- (1390). «امنیت از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»، فصلنامۀ اسراء، ش 7، ص 52-19.
  26. ----------- (1391). «سخنرانی در هفدهمین نشست علمی تخصصی مرکز فقهی ائمة اطهار‌(ع) با عنوان «فقه امنیت»، هفدهم آبان.
  27. ------------ (1393). «امنیت متعالیه»، فصلنامۀ سیاست متعالیه، سال دوم، ش 5، ص 78-8.
  28. ------------ (1394). «مکتب امنیتی متعالیه با نگاهی به اندیشة امام خمینی(ره)»، فصلنامة آفاق امنیت، سال هشتم، ش 26.
  29. م‍ؤس‍س‍ة دائ‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ ف‍ق‍ه‌ اس‍لام‍ی‌ ب‍ر م‍ذه‍ب‌ اه‍ل‌‌ب‍ی‍ت‌ (ع)‌؛ زی‍ر ن‍ظر م‍ح‍م‍ود ه‍اش‍م‍ی‌‌ش‍اه‍رودی ‌(1389). ف‍ره‍ن‍گ‌ ف‍ق‍ه‌ م‍طاب‍ق‌ م‍ذه‍ب‌ اه‍ل‌‌ب‍ی‍ت‌ (ع)، ق‍م‌: م‍ؤس‍س‍ة دای‍رةال‍م‍ع‍ارف‌ ف‍ق‍ه‌ اس‍لام‍ی‌ بر مذهب اهل‌بیت (ع)‏‫.
  30. مطهری، مرتضی (1388). مجموعۀ آثار شهید مطهری، تهران: صدرا.
  31. میراحمدی، منصور (1381). آزادی در فلسفة سیاسی اسلام، قم: مؤسسة بوستان کتاب.
  32. ویلیامز، پل‎دی (1390). درآمدی بر بررسی‌های امنیت، ترجمة علیرضا طیّب، تهران: امیرکبیر.
 
ب) خارجی
  1. Wolfers, Arnold (1952). “National Security as an Ambiguous Symbol”, Political Science Quarterly, Vol. 67, No. 4. (Dec., 1952), pp. 481-502.
  2. Gray, Tim (1991). Freedom, Humanities Press International In C. Atlantic. Highlands N.J.