ژئواکونومی خاورمیانه و جهانی شدن اقتصاد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ علوم سیاسی اقتصادی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جنوب

2 دانشجوی دکتری گروه روابط بین الملل دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

با پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی، از نظم جدیدی سخن به میان آمد که مشخصة آن درهم‌تنیدگی فرهنگی، سیاسی، و اقتصادی کشورها بود. جهانی شدن اقتصاد که سرمایه‌داری را توسعه داد با خود مسائل و نیز فرصت‌های جدیدی به وجود آورد که رویکردی ژئواکونومیک به مناطق یکی از آن‌ها بود. این رویکرد اهمیت اقتصاد در فرایند جهانی شدن را نشان می‌داد. ژئواکونومیک در عین توجه به مسائل سیاسی و امنیتی، در شرایط پس از جنگ سرد و کاهش رقابت‌های نظامی و ایدئولوژیک، از رقابت‌های اقتصادی خبر می‌داد و به دنبال مهم نشان دادن اقتصاد در شرایط جهانی شدن بود که قدرت‌های صنعتی (ازجمله آمریکا، چین، اتحادیة اروپا و ...) نگاهی ژئواکونومیک به مناطق پیدا کردند و خاورمیانه به دلیل داشتن منابع غنی نفت و گاز و .... از مهم‌ترین این مناطق بود و این در شرایطی بود که دربارة کاهش اهمیت انرژی‌های نفت و گاز در دهه‌های آینده مطالب بسیاری گفته می‌شد. در این پژوهش به دنبال پاسخ‌گویی به این سؤال هستیم که آیا جهانی شدن اقتصاد اهمیت ژئواکونومیک خاورمیانه را کاهش داده است یا خیر؟ نویسنده در پی اثبات این فرضیه است که طبق آمارهای انرژی جهانی و بانک جهانی، جهان حداقل تا نیم قرن آینده همچنان نیازمند انرژی‌های فسیلی استو این مسئله نشان می‌دهد که جهانی شدن، در عین چالش‌هایی که برای کشورهای درحال‌توسعه ایجاد می‌کند، فرصتی را نیز از طریق درهم‌تنیدگی اقتصاد جوامع، برای مناطق ژئواکونومیک به وجود آورده است، به‌طوری‌که همچنان قدرت‌های صنعتی را نیازمند نفت وگاز خاورمیانه قرار داده و اهمیت آن را کاهش نداده است.

کلیدواژه‌ها


ارکمن  سرهات (1387)  ایالات متحده و خاورمیانه بزرگ،  ترجمه: جلیل یعقوب زاده فرد، تهران :مظالعات راهبردی

 زین العابدین یوسف ،یحیی پور محمد و شیرزاد  زهرا(1391) "ساختار ژئواکونومیکی خاورمیانه براساس توسعه هزاره  سازمان ملل" ،  فصلنامه جغرافیا .دوره جدید، سال دهم،شماره 34

قاسمی فرهاد (1391) "جهانی شدن و مدل های امنیت منطقه ای در سیستم جهانی" ، فصلنامه  ژئوپلتیک، سال هشتم ،شماره سوم

کمپ جفری؛ هارکاوی  رابرت (1383) جغرافیای استراتژیک خاورمیانه، ترجمه :سیدمهدی حسینی متین ،تهران:پژوهشکده مطالعات راهبردی

لوتواک ادوارد( بی تا) از ژئوپلیتیک تا ژئواکونومی، ترجمه :محمدرضا حافظ نیا و هاشم نصیری . تهران :دفتر مطالعات سیاسی بین المللی

مجتهدزاده پیروز(1386)  جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران :سمت

 Appa R,  Korukonda (1999) Policy Imperatives For the International  Economy  and Fore Financial Markets in the Emerging World Order . international  Journal of value basement . pp 51-67

Bridge,  gavin  And Wood , Andrew  (2005)  Prectices of Globalization :learning from the oil Exploration and Production  Industry .The royal Geographical Society .Vol 37 ,No 2 .pp199-208

 BP Statistical Review of World Energy (June2013)  bp.com/statistical review

 Carmody,  Padraig  And  Owusu, Francis (2007)  Competing hegemons ? Chinese versus American geo-economic stertegies in Africa .political geography .vol26 .504-524

Cohen, S.B (2009) Geopolitics of World System ,American Sociological Association,vol 65,no1(www.jstore.org/stable/2573-11)

 Harvey, D (2003) The New Imperialism , u.k.:Oxford University press

International energy agency (2013) petrol and natural gas information

Jong, jj (2008)  The third EU  Energy market pakage, Are we singing the right song? Clingendael international energy programz

Kawac, Nadim (2010) gcc .China to talk investment,Oil Supply,Emirate

Klare, Michael (2008) Rising Powers,shirinking planet, The new Geopolitics of Energy  new York

 Mane,E  Aurelia (2006) European energy security :Towards the creation of the geo –energy space . Energy policy .3773-3786(www.elsevier.com/locate/enpol)

Mercille, J (2008) The radical Geopolitics of US foreign policy ,Geopolitical and Geo-economics logics of power political Geography, no27(www.jstore.org/stable/19452)

OPEC Monthly Oil Market Report (  March  2014)

World Energy Scenarios(2013) ,Composing energy futures to 2050.Project Partner Paul Scherrer Institute (PSI), Switzerla

World Energy Issues Monitor(2014)