نسبت «فهم سیاسی» و «فقه سیاسی» در امر به معروف و نهی از منکر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

فقه سیاسی به مثابة شاخه‌ای از اندیشه و فهم سیاسی اسلام، با تکیه بر روش‌شناسی اجتهاد، مربوط به ادارة مسائل اجتماعی و سیاسی کشور و مشتمل بر دستورها، احکام و راهکارهایی در زمینة عرصه‌های گوناگون قدرت، نظام، سیاست و اجتماع است. این دانش فقهی دارای هویت جمعی است که رسالت سامان دادن به زندگی اجتماعی و سیاسی را برعهده دارد. یکی از مصادیق مهم فقه سیاسی «امر به معروف» و «نهی از منکر» است که برای تحقق اهداف حکومت اسلامی و مهم‌ترین راهکار برای تحقق فقه سیاسی و حکومت اسلامی ضروری است. در واقع، دو امر توأما‌‌ن‌است. با این همه، سامان‌بخشی «فقه سیاسی» و «امر به معروف» و «نهی از منکر» خود نیازمند مبانی فکری در فرایند «نظریه‌پردازی» و «نظام‌سازی» در پرتو فهم و بینش صحیح سیاسی است. به همین دلیل در اصل 109 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران یکی از شرایط و صفات مرجح رهبری «بینش صحیح سیاسی» اعلام شده است.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن مجید.

2. نهج‌البلاغه (1383.ش)، ترجمة محمد دشتی، چاپ بیست‌وچهارم، قم: مؤسسة تحقیقاتی امیرالمؤمنین(ع).

3. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

4. ابن هشام (1364)، «السیرة النبویة»، ترجمة سیدهاشم رسولی محلاتی، چاپ دوم، تهران: کتابفروشی اسلامیه.

5. جوادی آملی، عبدالله (1391)، «مفاتیح الحیاة»، چاپ دوم، قم: مرکز نشر اسراء.

6. الحر العاملی، محمد بن حسن (1409ق[الف])، «وسائل‌الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة»، ج1، قم: مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام.

7. الحر العاملی، محمد بن حسن (1409ق[ب])، «وسائل‌الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة»، ج18، قم: مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام.

8. حقیقت، سیدصادق (1389)، «مبانی اندیشة سیاسی در اسلام»، چاپ سوم، تهران: انتشارات سمت.

9. [امام] خمینی، روح‌الله (1408ق)، «تحریرالوسیله»، الطبع الثالثه، قم: دارالکتب العلمیه.

10. [امام] خمینی، روح‌الله (1385)، «صحیفه امام»، ج21، چاپ چهارم، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

11. [امام] خمینی، روح‌الله (1390)، «ولایت فقیه»، چاپ بیست‌وچهارم، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

12. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1410ق)، «الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه»، قم: انتشارات داوری.

13. شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1400ق) «النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی»، چاپ دوم، بیروت: دارالکتاب العربی.

14. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم (1420ق)، «العروة الوثقی»، ج1، قم: مؤسسة نشر اسلامی وابسته به جامعة مدرسین.

15. عالم، عبدالرحمن (1386)، «بنیادهای علم سیاست»، چاپ هفدهم، تهران: نشر نی.

16. علامه حلی، حسن بن یوسف (1420ق)، «تذکرة الفقهاء»، ج1، قم: مؤسسة آل‌البیت (علیه‌السلام)، لإحیاء التراث.

17. عمیدزنجانی، عباسعلی (1384)، «فقه سیاسی؛ مبانی حقوق عمومی در اسلام»، ج7، تهران: انتشارات امیرکبیر.

18. عمیدزنجانی، عباسعلی (1385)، «مبانی اندیشة سیاسی اسلام»، چاپ چهارم، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.

19. عمیدزنجانی، عباسعلی (1387)، «کلیات حقوق اساسی ایران»، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.

20. عمیدزنجانی، عباسعلی (1390[الف])، «دانشنامة فقه سیاسی»، ج1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

21. عمیدزنجانی، عباسعلی (1390[ب])، «دانشنامة فقه سیاسی»، ج2، تهران: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران.

22. عمیدزنجانی، عباسعلی، ابراهیم موسی‌زاده (1388)، «بایسته‌های فقه سیاسی»، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.

23. فارابی، ابونصر (1358)، «سیاست مدینه»، ترجمة: دکتر سیدجعفر سجادی، تهران: انجمن فلسفه ایران.

24. محقق حلی، نجم‌الدین ابوالقاسم جعفر بن محمد (1409ق)، «شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام»، ج1، الطبعة الثانیه، تهران: انتشارات استقلال.

25. مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا (1390)، «ره توشه قضائی (استفتائات قضایی از محضر مرجع عالیقدر عالم تشیّع حضرت آیة‌الله‌العظمی خامنه‌ای)»، قم: نشر قضا.

26. نوروزی، محمدجواد (1378)، «فلسفه سیاست»، چاپ چهارم، قم: انتشارات مؤسسة آموزش و پژوهش امام خمینی(ره).