بیداری اسلامی: ریشه‌ها و زمینه‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانش‌آموختة دکتری علوم سیاسی دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

بروز نخستین نشانه‌های خیزش مردم مسلمان در کشورهای تونس، مصر، لیبی، بحرین، یمن و در شکلی محدودتر در عربستان و اردن علیه استبداد داخلی و استعمار خارجی، قدرت‌های بزرگ و کشورهای توسعه‌طلب غربی را بر آن داشت تا این حرکت‌های مردمی را به‌نفع خود مصادره کرده، آنها را از مسیر اصلی خود منحرف کنند. بحث فرایند یا پروژه بودن این حوادث از همین جا رقم خورد؛ زیرا از همان ابتدا، قدرت‌های توسعه‌طلب تلاش بسیاری کردند تا به هر نحو ممکن قیام‌های مردمی را ناشی از خواست همزمان غرب و مردم این کشورها برای گسترش تفکرات لیبرال‌دموکراسی قلمداد کنند. از این رو، در این مقاله کوشش شده است تا با به‌دست دادن برخی ادله از جمله ریشه‌های تاریخی بیداری اسلامی و نیز تأثیر اوضاع داخلی این کشورها به‌ویژه از جنبة خشم مردم از استبداد داخلی و استعمار خارجی و همین‌طور اتفاق‌هایی که پس از پیروزی انقلاب‌ها رخ داده است، ثابت شود که خیزش مردم در این کشورها خواسته‌ای است که مسلمانان این منطقه از چندین دهة پیش در انتظار آن بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


  1. احمدی، ع. (1383). شیخ محمود شلتوت: آیت شجاعت. تهران: انتشارات مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
  2. برژینسکی، ز. (1381 الف). خارج از کنترل: اغتشاش جهانی در طلیعة قرن بیست‌ویکم. ترجمة عبدالرحیم نوه‌ابراهیم. چ 2. تهران: اطلاعات.
  3. ــــــــــــ (1381 ب). قدرت و اصول. ترجمة مرضیه ساقیان. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
  4. جاسمی، م. و جاسمی، ب. (1356). فرهنگ علوم سیاسی. ج 1. تهران: انتشارات گوتنبرگ.
  5. حلبی، ع.ا. (1374). تاریخ نهضت‌های دینی– سیاسی معاصر. چ 2. تهران: انتشارات بهبهانی.
  6. دکمجیان، ه. (1366). جنبش‌های اسلامی در جهان عرب. ترجمة حمید احمدی. تهران: انتشارات کیهان.
  7. دهقانی فیروزآبادی، س.ج. (1388). سیاست خارجی جمهوری اسلامی. تهران: انتشارات سمت.
  8. صدیقی، ک. (1375). نهضت‌های اسلامی و انقلاب اسلامی ایران. ترجمة سیدهادی خسروشاهی. تهران: انتشارات مؤسسة اطلاعات.
  9. عنایت، ح. (1376). سیری در اندیشة سیاسی عرب. چ 5. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  10. کافی، م. (1389). تغییرات اجتماعی در اندیشة سید‌جمال‌الدین اسدآبادی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  11. محمدی، م. (1389). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر دادگستر.
  12. مقدم، م.ب. (1374). سید‌جمال‌الدین اسدآبادی: غریو بیداری. تهران: چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
  13. موسوی خمینی، ر.ا. (1371). صحیفة نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی (ره)). ج 12و 21. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  14. مولانا، ح. و محدث، م. (1388). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دولت احمدی‌نژاد. تهران: نشر دادگستر.