شاخص های نواندیشی حوزوی (با تاکید بر اندیشه آیت الله مرتضی مطهری)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه پیام نور استان تهران

چکیده

چیستی نسبت دین و تجدد به‌ویژه از اواخر سلطنت قاجار، همواره مورد تأمل اندیشمندان بوده و پاسخ به آن، رویکردهای مختلفی را شکل داده است. رویکرد روشنفکری در پی اصالت‌بخشی به تجدد و گذار از سنت است؛ در مقابل، رویکرد سنتی معتقد به تبعیت از سنت سلف و بی‌نیازی دین از دنیای مدرن است. رویکرد دیگری نیز در میان روحانیت حوزه با عنوان «نواندیشی حوزوی» وجود دارد که ضمن اعتباربخشی به مبانی سنتی حوزه، بر بازسازی این سنت فکری در پرتو مفاهیم، پرسش‌ها و نیازهای جدید، نقد اجتماعی و دینی، جمع بین سنت و تجدد و جایگاه سیاسی و اجتماعی دین و علما در دنیای جدید تأکید دارد. این مقاله با روش تفسیری قصدگرا،اندیشة سیاسی- مذهبی روحانیت نواندیش حوزه به‌ویژه آیت‌الله مرتضی مطهری رامتأثر از تحولات سیاسی تاریخ معاصر ایران بررسی می‌کند. بر اساس دستاوردهای این تحقیق، نواندیشی در اجتهاد، رهبری روحانیت، فلسفة الهی، احیاگری دینی و دموکراسی دینی مهمترین شاخص‌های جریان نواندیشی حوزوی است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. آبادیان، ح. (1383). بحران مشروطیت در ایران. تهران: مؤسسة مطالعات سیاسی.

2. آبراهامیان، ی. (1379). ایران بین دو انقلاب. ترجمة کاظم فروزمند. تهران: نشر مرکز.

3. آجودانی، م.ا. (1382). مشروطة ایرانی. تهران: اختران.

4. ارانی، ت. (1357). پیسکولوژی. تهران: انتشارات آبان، بهار.

5. الگار، ح. (1369). دین و دولت در ایران. ترجمة ابوالقاسم سری. تهران: انتشارات توس.

6. امیری، ج. (1383). روشنفکری و سیاست. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

7. برهانی، ج. (1387). جایگاه روحانیت در اندیشة سیاسی امام خمینی، تهران: مرکز اسناد انقلاب.

8. جاوید‌موسوی، س.ح. (1387). سیمای استاد در آینة نگاه یاران. تهران: انتشارات صدرا.

9. جعفریان، ر. (‌1383). جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب.

10. حائری، ع.ه. (1374). تشیع و مشروطیت در ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.

12. خرمشاد، م.ب. (1384). اندیشمندان علوم اجتماعی و انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات باز.

13. داور، ع.ا. (دی 1305). «بحران». آینده. س 2، ش 1.

14. سعید، ب. (1379). هراس بنیادین. ترجمة غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

15. شجیعی، ز. (1372). نخبگان سیاسی ایران. تهران: انتشارات سخن.

16. شورای نظارت بر آثار شهید مطهری (1387). استاد مطهری از نگاه خانواده. تهران: انتشارات صدرا.

17. ــــــــــ (1388). نامه‌ها و ناگفته‌ها. تهران: انتشارات صدرا.

18. طباطبایی، ج. (1386). مکتب تبریز و مبانی تجدد‌خواهی. تبریز: انتشارات ستوده.

19. طباطبایی، م.ح. (1389). اصول و روش رئالیسم. تهران: صدرا.

20. فوران، ج. (1382). مقاومت شکننده. ترجمة احمد تدوین. تهران: رسا.

21. کدی، ن. (1375). ریشه‌های انقلاب اسلامی. ترجمة عبدالرحیم گواهی. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.

22. مطهری، م. (1389). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: انتشارات صدرا.

23. ــــــــــ (1387). مجموعه ‏آثار استاد شهید مطهرى. 24ج. تهران: انتشارات صدرا.

24. ــــــــــ (1388). یادداشت‌های استاد مطهری. 13ج. تهران: انتشارات صدرا.

25. ــــــــــ و دیگران (1389). گفت‌وگوی چهارجانبه. تهران: انتشارات صدرا.

26. نجاتی، غ.ر. (1370). جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران و کودتای 28 مرداد. تهران: رسا.

27. نجفی، م. (1384). تاریخ تحولات ایران. تهران: مؤسسة مطالعات تاریخ معاصر ایران.

28. هوشنگ‌مهدوی، ع.ر. (1378). انقلاب ایران به روایت بی.بی.سی. تهران: مرکز اسناد انقلاب.

29. واثقی‌راد، م.ح. (1379). مصلح بیدار. تهران: انتشارات صدرا.

ب) خارجی

30. Banani, A. (1961).The Modernization of Iran 1924-1941. Stanford: Stanford University.

31. Skinner, Q. (2002). Visions of Politics: Regarding Method. 3 Vol. Cambridge: Cambridge University Press.

32.Tully, J. (Editor)(1988). Meaning and context: Quentin skinner and his critics. Newjersy: Princeton university press.

33.Weber, M. (1949). The Methodology of the Social Science. Edited and translated by E. Shils and H.A.Finch. Glencoe Ill. Free Press.