درآمدی تطبیقی بر ماهیت مدینه فاضله در آرای فارابی و خواجه نصیر الدین طوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه اندیشة سیاسی مرکز مطالعات عالی انقلاب اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

مدینة فاضله، ‌جامعه‌ای است که انسان همواره در پی تأسیس آن بوده، جامعه‌ای برین و امیدی و مطابق میل و بر وفق مراد انسا‌ن‌ها، جامعه‌ای که در آن همة انسان‌ها با خوشبختی و سلامت و به‌دور از فقر و نادانی در کنار همدیگر زندگی می‌کنند. این کمال‌یابی، به‌طور دایم فکر عده‌ای از متفکران را مشغول داشته است تا حکومتی فاضله و آرمانی طراحی کنند که برآورندة این آرمان‌ها باشد. در فلسفة اسلامی، اندیشمندان مسلمان برای دستیابی به این شهر آرمانی، تلاش‌های زیادی کرده‌اند. فارابی و خواجه نصیرالدین طوسی از جمله اندیشمندانی‌اند که در این زمینه نظریه‌پردازی کرده و زمینه‌ساز تحولات زیادی -چه در بعد فلسفی، تشریعی و نظری و چه در بعد عملی و حکومتی- بوده‌اند. فارابی عمدتاً فلسفه را مبنای کار خود قرار داده و در طرح‌ریزی مدینة فاضلة خود، بر استدلال‌های فلسفی و نظری تأکید کرده است. خواجه نصیرالدین طوسی مدینة فاضلة خود را با ابعاد عملی و تشریعی طرح‌ریزی کرده و نظریة نظام امامت شیعی را در قالب مسائل فلسفی- کلامی در مدینة فاضلة خود بسط داده است. بنابراین، این نوشته به این موضوع می‌پردازد که با اینکه خواجه نصرالدین طوسی در طرح‌ریزی مدینة فاضلة خود از همان ذهنیتی برخوردار بوده که فارابی داشته و از مدینة فاضلة فارابی الگو‌برداری کرده است، فلسفی و نظری اندیشیدن فارابی دربارة مدینة فاضله، او را از عملی و تشریعی اندیشیدن خواجه نصیر‌الدین طوسی جدا کرده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1.  افلاطون (1386). جمهور. ترجمة فؤاد روحانی. چ5. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  2. داوری اردکانی، ر. (1377). فارابی. تهران: طرح نو.
  3. ــــــــــ (1362). فارابی مؤسس فلسفة اسلامی. چ3. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  4. ــــــــــ (1382). فارابی فیلسوف فرهنگ. تهران: ساقی.
  5. دورانت، و. (1374). لذت فلسفه. ترجمة عباس زریاب. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  6. رمضانی‌فرد، ح. (1384). مدیریت سیاسی از دیدگاه خواجه نصیر. تهران: اندیشة معاصر.
  7. سگال، ا. (1385). انسان در گذرگاه تکامل. ترجمة محمد‌تقی بهرامی‌حران. ج2. تهران: کتاب‌های سیمرغ تهران.
  8. شیخ‌الاسلامی، ج. (1373). خداوندان اندیشة سیاسی. ج1. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  9. طباطبایی، س.ج. (1376). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشة سیاسی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
  10. غرایاق زندی، د. (1382). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت و مؤسسة آموزش عالی باقرالعلوم.
  11. غرایاق زندی، د. (1384) «دانش و رهبری در اندیشه‌های فارابی و ابن سینا». رسالة دکتری. به‌راهنمایی دکتر حاتم قادری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس. دانشکدة‌ علوم انسانی.
  12. فارابی، ا.ن. (1378). «کتاب المله». ترجمة محسن مهاجرنیا. مجلة علوم سیاسی. س2. ش6.
  13. ــــــــــ (1364). احصاء العلوم. ترجمة حسین خدیوجم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. ــــــــــ (1405). الجمع بین رابی الحکیمین. قدم له و علق علیه. نصری نادر. طبقه الثانیه. ایران: المکتبة الزهراء.
  15. ــــــــــ (1382). فصول منتزعه. ترجمة حسن ملکشاهی. تهران: سروش.
  16. ــــــــــ (1379.) آرای اهل مدینة فاضله. ترجمه و تحشیة سیدجعفر سجادی. تهران: سازمان چاپ و انتشار.
  17. ــــــــــ (1377). الالفاظ المستعمله فی المنطق. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. تهران: سروش.
  18. ــــــــــ (1983/1403). تحصیل السعاده. به‌کوشش جعفر آل‌یاسین. بیروت: دار الاندلس.
  19. ــــــــــ (1371). سیاست مدینه. ترجمة سیدجعفر سجادی. چ2. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  20. ــــــــــ (1961). ‌فصول المدنی. تحقیق م. دنلپ. کمبریج.
  21. ــــــــــ (1346). السیاسات المدینه. حیدرآباد دکن: مجلس دایرة المعارف العثمانیه.
  22. قادری، ح. (1378). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سمت.
  23. کابه، ا. (1372). سفر به آرمانشهر (ایکاری). ترجمة محمد قاضی.تهران: انتشارات تهران.
  24. مکارم، م.ح. (1377). مدینة فاضله در متون اسلامی. قم: مرکز انتشارات و تبلیغات حوزة علمیة قم.
  25. مور، ت. (1373) آرمانشهر (یوتوپیا). ترجمة داریوش آشوری و نادر افشار نادری. تهران: خوارزمی.
  26. مهاجرنیا، م. (1380). اندیشة سیاسی فارابی.قم: بوستان کتاب قم.
  27. میجر، ج. (1350). جهان عصر ما. ترجمة محمدجواد جزایری. تهران: امیرکبیر.
  28. نصیرالدین طوسی، م.ب.م. (1377الف). اخلاق ناصری. تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.
  29. ــــــــــ (1377ب). اخلاق محتشمی. تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران.
  30. ــــــــــ (1355). رسالة امامت. تصحیح محمد‌تقی دانش‌پژوه. تهران: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران.
  31. ناظرزاده کرمانی، ف. (1376). اصول و مبانی فلسفة سیاسی فارابی. تهران: انتشارات دانشگاه الزهراء (س).
  32. نعمه. ع.ا. (1374). فلاسفة شیعه. ترجمة جعفر غضبان. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
  33. یوسفی‌راد، م. (1380). اندیشة سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی. قم: بوستان کتاب قم.

 

ب) خارجی

 

  1.  Lan, T. and wheeler, M. (1987). Utopia. Harmony book. New York.
  2. Mahdi, M. (2002). "Alfarabi". In  History of political philosophy. eds. L. strauss and j. cropsed. Znd.