جهانی شدن اقتصادی و نقش تهدید نظامی در راهبرد آمریکا برای کارامدی تحریم ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان

چکیده

پس از سا‌ل‌ها تنش بین ایران از یک طرف و آمریکا و متحدانش از طرف دیگر بر سر برنامۀ هسته­ای ایران، برنامۀ جامع اقدام مشترک (برجام) بین دو طرف به امضا رسید. ویژگی مهم سال­های اخیر، تهدید به کاربرد گزینۀ نظامی علیه ایران بود. این تهدید همراه با افزایش تحریم­ها و ممنوعیت­های تجاری بود.دلیل کاربرد تهدیدهای نظامی چه بود؟ به‌طور کلی تهدید نظامی و کارامدی تحریم­ها و ممنوعیت­های تجاری چه رابطه‌ای با هم دارند؟ چرا آمریکا و رژیم صهیونیستی در سال­های اخیر بارها از تهدید نظامی استفاده کردند؟ بهترین راهبرد واکنشی ایران در وضعیت تحریم و تهدید نظامی، چه راهبردی می‌توانست باشد؟ در این مقاله در جایگاه پاسخ به این پرسش‌ها، ابتدا چارچوب نظری جدیدی برای بررسی کنش­ها و واکنش­های مرتبط با تحریم مطرح می‌شود که سه پایۀ مهم و نوآورانه دارد: 1. تعریفی متفاوت و جدید از تحریم و ممنوعیت تجاری؛ 2. تحلیل سود-هزینة مبتنی بر وضعیت و اعمال کنترل بر آن؛ 3. رابطۀ مکملی ابزارهای سیاست خارجی (تحریم و ممنوعیت تجاری و تهدید نظامی). در قالب این چارچوب نظری و برای پاسخ به پرسش­های مطرح‌شده، این فرضیه مطرح شده است: «در وضعیت اقتصاد جهانی، تبدیل کردن گزینۀ نظامی از جایگزینی برای تحریم و محدودیت تجاری به مکملی برای آنها، مهم‌ترین راهبرد آمریکا برای کارامد کردن تحریم­ها و ممنوعیت­های تجاری علیه ایران بود». با محور قرار دادن این فرضیه و چارچوب نظری در مورد تحلیل کنش­ها و واکنش­ها در وضعیت تحریم و تهدید نظامی، نتیجه گرفتیم که تهدید به کاربرد گزینۀ نظامی از طریق تغییر تحلیل سود-هزینة ایران یا شرکای تجاری آن بر کارامدی تحریم­ها و ممنوعیت­های تجاری تأثیر ­گذاشته است. همچنین در نتیجه‌گیری عملی، استدلال کردیم که برای کشورهای مورد تحریم و تهدید نظامی همانند ایران در دورۀ قبل از برجام، راهبرد «نمایش قدرت نظامی» به‌عنوان یکی از پایه­های مهم سیاست ضد تحریمی می­تواند راهبردی مفید باشد و مانع این تأثیر و در نهایت کاهش میزان کارامدی تحریم و ممنوعیت تجاری ­شود.  

کلیدواژه‌ها


  1. ممتاز جمشید (1360). «تحریم اقتصادی و حقوق بین‌الملل»، فصلنامۀ حقوق، تهران، 22.
  2. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)(1391). «فرمانده ناجا: گزینۀ نظامی روی میز دشمن یک واقعیت است». در دسترس: http://isna.ir/fa/news/91080704131
  3. Bailey, Norman A.(2012) U.S. House Committee on Foreign Affairs, Iran’s Venezuelan Gateway, Avilable at: http://foreignaffairs.house.gov/112/HHRG-112-FA-WState-NBailey-20120202.pdf , 17 June 2012.
  4. Bienen, Henry and Gilpin, Robert (1980) “Economic sanctions as Response to Terrorism,” Strategic Studies, No. 3.
  5. Carter, Barry E. (1989) International Economic Sanction: Improving the Haphazard U.S. Legal Regime, Cambridge: Cambridge University Press.
  6. Cook, Karen S., and Eric Rice (2006). “Social Exchange Theory”, in Kaplan H. and DelamaterJ., Handbook of Sociology and Social Research, New York: Springer.
  7. Daremblum, Jaime (2012) Iran and Latin America, The Hudson Institute,, Available at:
http://www.hudson.org/files/publications/Iran_Latin_America_Daremblum_Jan2011.pdf

  1. Davis, Lynn E., Martini, Jeffrey, Nader, Alireza, Kaye, Dalia Dassa, Quinlivan, James T. and Steinberg, Paul(2011) Iran’s Nuclear Future Critical U.S. Policy Choices, Available at:
http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2011/RAND_MG1087.pdf

  1. Diehl, Paul F. (1994) “Substitutes or Complements?: The Effects of Alliances on Military Spending in Major Power Rivalries.” International Interactions, Vol. 19, No 3.
  2. Doxey, Margaret (1996). International Sanctions in Contemporary Perspective, 2d edition, Basingstoke: Macmillan.
  3. Hufbauer, Gary Clyde, Schott, Jeffrey, and Elliott, Kimberly Ann (1990) Economic Sanctions Reconsidered: History and Current Policy. Washington: D.C., Institute for International Economics.
  4. Hufbauer, Gary Clyde, Schott, Jeffrey, and Elliott, Kimberly Ann (1993) Economic Sanctions Reconsidered, New York: Peterson Institute for international economics.
  5. Hufbauer, Gary Clyde, Schott, Jeffrey, Elliott, Kimberly Ann and Oegg, Barbara (2007). Economic Sanctions Reconsidered, 3rd edition, New York: Peterson Institute for international economics.
  6. Kaempfer, William H. and Lowenberg, Anton D. (1992). International Economic Sanctions: A Public Choice Perspective, Boulder CO: Westview press.
  7. Katzman Kenneth(2012) “Iran Sanctions”, Congressional Research Service, Available at: http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/RS20871.pdf
  8. Kimball Anessa L. (2099) “Explaining the Relationship between Foreign Policy Substitution and the Distributional Dilemma”, Canadian Political Science Association, Annual Meeting, Available at:  www.cpsa-acsp.ca/papers-2009/Kimball.pdf 
  9. Kirshner Jonathan (1997) “The Microfoundations of Economic Sanctions”, Security Studies, No. 6.
  10. Klare Michael T. (2007) “Bush's Future Iran War Speech: Three Charges in the Case for War”, Nation Institute, Available at: http://www.tomdispatch.com/post/169271/
  11. Kumaraswamy, P. R (2012)“India Defies Oil Sanctions on Iran”, the Begin-Sadat Center for Strategic Studies,Available at: http://www.biu.ac.il/ SOC/besa/ docs/ perspectives168.pdf
  12. Los Angeles Times (01 October 2012) “At U.N, Israel's Netanyahu draws a line on Iran”, Available at:
http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-un-iran-20120928,0,3353870.story.

  1. Miyagawa, Makio (1992) Do Economic Sanctions Work? , New York: McMillan Press.
  2. Most, Benjamin A. and Harvey, Starr (1989) Inquiry, Logic, and International Politics,Columbia, SC: University South Carolina Press.
  3. Most, Benjamin A. and Harvey, Starr (1984) “International Relations Theory, Foreign Policy Substitutability, and ‘Nice’ Laws”, World Politics, vol. 36, No. 3. Available at:
http://scholarcommons.sc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1102&context=poli_facpub

  1. Olson, R (1979) “Economic Coercion in World Politics, with a Focus on North-South Relations”, World Politics, Vol. 31, No. 4.
  2. Stantchev, Stefan (2009) Embargo: the Origins of an Idea and the Implications of a Policy in Europe and the Mediterranean, ca. 1100 – ca. 1500, Michigan:University of Michigan.
  3. Reid, Tim (2008) “Admiral William Fallon quits over Iran policy”, The Times, Available at: http://altbib.com/bak/dox/2076.html
  4. Encyclopaedia Britannica, (2002) The New Encyclopaedia Britannica, Vol. 4, Chicago: Encyclopaedia Britannica.
  5. Weitz, Richard (2011) “Why China and Russia Help Iran”, The Diplomat, Available at: http://thediplomat.com/2011/11/19/why-china-and-russia-help-iran/
  6. West, Richard and Turner, Lynn (2002). Introducing Communication Theory, US: McGraw-Hill Education.
  7. Zanotti, Jim, Katzman, Kenneth, Gertler, Jeremiah and Hildreth, Steven A. (2012), “Israel: Possible Military Strike against Iran’s Nuclear Facilities”, Congressional Research Service, Available at:  http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/R42443.pdf