بازگشت به خویشتن به مثابۀ سنت برساخته (بررسی موردی آرای جلال آل‌احمد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدة حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های روشنفکران دهۀ 40 و 50ش. در ایران مفهوم بازگشت به خویشتن بود که چنین دغدغه‌ای به‌وفور در آثار جلال آل‌احمد، شریعتی، فردید و نصر به چشم می‌خورد. در همین زمینه باید پرسید: بازگشت به کدامین خویشتن؟ در مقابل، این بازگشت از یک سو، به معنای نفی حال و از سوی دیگر، به معنای بازگشت به گذشته است. با وجود این، چنین بازگشتی متضمن دو پیش‌فرض است: اولاً دلالت بر آگاهی نسبت به میراث گذشته دارد؛ در ثانی این بازگشت به معنای رجعت به سنت اصیل است. در حالی که با مداقه، باژگونی این دو پیش‌فرض بیش از پیش نمایان خواهد شد. ازاین‌‌رو، جستار حاضر بر این فرض مبتنی است که سنت برساخته در آرای آل‌احمد بر یک آنتاگونیسم استوار است که تالی منطقی آن چیزی نیست جز بومی‌گرایی و ممزوج کردن امر دینی با امر سیاسی.

کلیدواژه‌ها


. آل‌احمد، جلال (1337). سه مقالۀ دیگر،تهران، رواق، چ اول.

2.---------- (1340). نون و القلم، تهران، رواق، چ اول.

3.--------- (1342)، غرب‌زدگی، تهران، رواق؛ چاپ دوم با تجدید نظر.

4.--------- (1345). کارنامۀ سه‌ساله، تهران، رواق، چ دوم.

5.--------- (1350). مدیر مدرسه، تهران، امیر کبیر، چ چهارم.

6.--------- (1353). تات‌نشین‌های بلوک زهرا، تهران، امیرکبیر، چ سوم.

7.--------- (1354). اورازان، تهران، مازیار، چ ششم.

8.--------- (1356). جزیرۀ خارک، دُر یتیم خلیج فارس، تهران، امیرکبیر، چ دوم.

9.--------- (1357الف). در خدمت و خیانت روشنفکران، تهران، رواق، چ دوم.

10.--------- (1357ب). خسی در میقات، تهران، مجید، چ دوم.

11.--------- (1358). ارزیابی شتابزده، تهران، رواق، چ چهارم.

12.--------- (1387). سرگذشت کندوها، تهران، مجید.

13. بروجردی، مهرزاد (1384). روشنفکران ایرانی و غرب، ترجمۀ جمشید شیرازی، تهران، فرزان، چ چهارم.

14. دستغیب، عبدالعلی (1371). نقد آثار جلال آل‌احمد،تهران، ژرف.

15. قیصری، علی (1383). روشنفکران ایرانی در قرن بیستم، ترجمۀ محمد دهقانی، تهران، هرمس.

16. فیرحی، داود (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلامی، تهران، نشر نی.

17. فیرحی، داوود (1387). روش‌شناسی اندیشۀ سیاسی در دورۀ میانه تمدن اسلامی، در روش‌شناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی، به کوشش داود فیرحی، قم، پژوهشکدۀ علوم و فرهنگ اسلامی.

18. مک اینتایر، السدر (1374). فضایل، وحدت زندگی انسانی و مفهوم یک سنت»، ترجمۀ احمد تدین، در لیبرالیسم و منتقدان آن،مایکل سندل، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.

19. میرسپاسی، علی (1384). تأملی در مدرنیتۀ ایرانی، ترجمۀ جلال توکلیان، تهران، طرح نو.

 

1-Bowker, John (2005), Concise Oxford Dictionary of World Religions, Oxford University Press.

2-Friedrich, Carl J. (1972), Tradition and Authority, Key Concepts in Political Sience, The Pall Mall Press Londen.

3-Hobsbawm, Eric (1972), “The Social Function of the Past: Some Questions”, in Past & Present, No. 55, May. Published by Oxford University Press on Behalf of The Past and Present Society.

4-………………….(1983), The Invention Of Tradition, Co-Edit by Terence Ranger, Camberidge University Press.

5-Sarot, Marcel (2001), “CounterFactuals and The Invention of Religious Traditions” in Religious Identity and The Invention of Tradition, Co-Edit by Jan Willem Van Henten and Anton Houtepen, the Netherlands Koninklijke, Van GorcumBv,p.o.