فقه و دموکراسی؛ بررسی تطبیقی مطالعۀ معرفت‌شناختی امکان تطبیق فقه مشروطه بر دموکراسی مشورتی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

مقالۀ پیش رو به بررسی امکان تطبیق فقه حق/تکلیف‌گرای مشروطه بر دموکراسی مشورتی اختصاص دارد. مدعای نوشتار وجود استعدادی معرفت‌شناختی در فقه نائینی در مشروطه است که، در صورت بسط یافتن و جدی گرفته شدن، رویکرد به دموکراسی مشورتی را به‌نحو مؤثری ممکن و تسهیل خواهد کرد. در این مقاله به سطوحی از شباهت معرفت‌شناختی میان دموکراسی مشورتی و فقه حق/تکلیف‌گرای مشروطه پرداخته شده است. این شباهت‌ها در عدم ابتنای هر دو بر مبانی فلسفی مضمون‌ساز، توجه هر دو به حقوق مرکزی آزادی و برابری در مسیر ایجاد فرایندهای منجر به مشارکت عمومی و تولید نظامی حقوقی متعاقب آن، به‌منظور انجام این مهم بر پایۀ دو حق مذکور است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی و عربی

  1. قرآن کریم.
  2. ابراهیم، حیدرعلی (1386)، «ندای دموکراسی در اسلام -ندایی به شورا و دموکراسی در اندیشۀ اسلامی معاصر-»، اطلاعات حکمت و معرفت، ترجمۀ مجید مرادی، ش 5.
  3. حسنی، سید محمدرضا؛ علیپور، مهدی (1382)، «حوزۀ نجف؛ داشته‌ها و بایسته‌ها»، پژوهش و حوزه، ش 16.
  4. سلیمانی، جواد (1383)، «مبانی و ممیزات نظام مشروطه در رسالۀ سیاسی میرزائی نائینی»، آموزه، ش 5.
  5. فیرحی، داوود (1390)، آخوند خراسانی و امکانات فقه مشروطه، چکیده مقالات کنگرۀ بین‌المللی بزرگداشت آخوند خراسانی، قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. (همچنین قابل دسترس در: http://www.feirahi.com/?article=172 (7/6/2012))
  6. لوئیس، برنارد (1382)، «اسلام و مردم‌سالاری لیبرال»، بازتاب اندیشه، ترجمۀ سعید حنایی کاشانی. ش 38.
  7. مرعشی، سید حسن‌محمد (1373)، «حق و اقسام آن از دیدگاه‌های مختلف فقهی و مکتب‌های حقوقی»، حقوقی دادگستری، ش 10.
  8. مقیمی، غلامحسین؛ شریعت‌مدار جزایری، سید نورالدین (1379)، «حقوق سیاسی مردم در اندیشۀ سیاسی نائینی»، علوم سیاسی، ش 10.
  9. میراحمدی، منصور (1384)، اسلام و دموکراسی مشورتی، تهران: نشر نی.
  10. نائینی، محمدحسین (1382)، تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله. قم: بوستان کتاب، تصحیح سید جواد ورعی.
 

ب) لاتین

  1. Anton, Donald K. and Shelton (2011), Dinah. Environmental Protection and Human Rights. Cambridge: Cambridge University Press.
  2. Baxter, Hugh (2011). Habermas: The Discourse Theory of Law and Democracy. Stanford: Stanford University Press. 
  3. Benhabib, Seyla (1996). Democracy and Difference: Contesting the Boundaries of the Political. Princeton: Princeton University Press, 1996.
  4. Bohman, James and Rehg, William (1997). Deliberative Democracy: Essays on Reason and Politics. Cambridge, Mass: MIT Press.
  5. Campbell, Tom and Ackary Stone, Adrienne Sarah (2003). Protecting Human Rights: Instruments and Institutions. Oxford: Oxford University Press.
  6. Chan, Sylvia (2002). Liberalism, Democracy, and Development. Cambridge: Cambridge University Press.
  7. Crossley, Nick (2005). Key concepts in critical social theory. London: SAGE.
  8. Cunningham, Frank (2002).Theories of Democracy: A Critical Introduction. London: Routledge.
  9. Dani Anis, Ahmad, De Haan, Arjan (2008). Inclusive States. Social Policy and Structural Inequalities. Washington, D.C.: World Bank e-Library.
  10.  David Joshua Kahane (2009), Deliberative Democracy in Practice. UBC Press.
  11. Gabardi, Wayne (2001). Negotiating Postmodernism. Minneapolis: University of Minnesota Press.
  12. Gutmann, Amy and Thompson, Dennis (2004). Why deliberative democracy? Princeton, N.J.: Princeton University Press.
  13. Habermas, Jürgen (1991). The Structural Transformation of the Public Sphere. Cambridge, Mass.: MIT Press.
  14. Johnson, Geneviève Fuji (2008).Deliberative Democracy for the Future: The Case of Nuclear Waste Management in Canada; Volume 29 of Studies in Comparative Political Economy and Public Policy). Toronto: University of Toronto Press.
  15. K. Yin, Robert (2010). Qualitative Research from Start to Finish. Guilford: Guilford Press.
  16. Meiksing Wood, Ellen (1995). Democracy against Capitalism: Renewing Historical Materialism. Cambridge: Cambridge University Press.
  17. Puybaret, Eric (Illustrator) (2008). Universal Declaration of Human Rights. Italy: United Nations Publications.
  18. Rawls, John (1999). A Theory of Justice. Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press.
  19. Rawls, John (2001). Justice as fairness: a restatement. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
  20. Rosenfeld, Michel and Arato, Andrew (1998). Habermas on Law and Democracy: Critical Exchange. Berkeley: University of California Press.
  21. Rostbøl, l Christian F. (2008), Deliberative Freedom: Deliberative Democracy as Critical Theory. Albany: SUNY Press.
  22. Scheuerman, William E. (2004). Liberal Democracy and the Social Acceleration of Time. Baltimore, Md.: JHU Press.
  23. Smith, G. w. (2002). Liberalism: Ideas of freedom. London: Rutledge.