بررسی تطبیقی مبانی نظری نظام بازار آزاد سرمایه‌داری و نظام جهانی اسلام و عملکرد این دو در قبال محیط زیست

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه روابط بین‌الملل دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 کارشناس‌ارشد دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

نظام بازار آزاد سرمایه­داری نظامی است که از سطح آرمان فراتر رفته و در سطح جهانی تحقق یافته­است، اما با وجود دستاوردهای مادی که برای بشر داشته به‌علت نقش آن در تخریب و نابودی محیط زیست کارکرد خود را از دست داده ­است. این عملکرد منفی در خلأ شکل نگرفته وناشی از مبانی نظری این نظام است. نظام جهانی اسلام یک نظام آرمانی است و مبانی نظری آن، که از قرآن و سنت پیامبر(ص) و ائمۀ اطهار(ع) قابل استخراج است، به‌گونه‌ای است که علاوه‌بر حفظ توازن طبیعت آن را کمال می­بخشد. با بررسی مبانی نظری نظام اسلامی و مقایسۀ آن با مبانی نظری نظام بازار آزاد سرمایه­داری می­توان پی برد که نظام اسلامی بر خلاف نظام بازار آزاد قادر است تا بحران زیست­محیطی کنونی جهان را حل کند. هدف مقالۀ حاضر تبیین علل اصلی این بحران ارائۀ یک راه­حل ریشه­ای در این زمینه است.        

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. قرآن کریم.

2. نهج‌البلاغه (1373)، ترجمۀ سید جعفر شهیدی، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.

3. نهج‌البلاغه. کتاب الکترونیکی

4. اصغری لفمجانی، صادق (1384)، اصولتربیتزیست‌محیطیدراسلام، تهران: سپهر.

5. اردکانی، محمدرضا (1388)، اکولوژی، تهران: دانشگاه تهران.

6. امین­زاده، بهناز (1377)، «جهان‌بینی اسلام و محیط زیست: درآمدی بر نگرش اسلام به طبیعت»، محیط­شناسی، ش 30، (دی‌ماه). ص 106- 97.

8. پورسعید، باسم (1382)، «پایداری محیط زیست از دیدگاه اسلام»، فرهنگ جهاد، ش 33 و 34، (پاییز و زمستان)، صص 262-244.

9. تمیمی آمدی، عبدالواحد (1366)، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، قم: دفتر تبلیغات، چ اول.

10. توحیدی­نیا، ابوالقاسم (1391)، «ارزیابی توسعۀ پایدار از منظر اسلام»، راهبرد توسعه، ش 31، (پاییز)، ص 63-39.

11. جوادی آملی (1388). اسلام و محیط زیست، قم: اسراء.

12. جهانگیر، عیسی (1390)، «محیط زیست و بحران آن؛ رویکردی قرآنی»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دوم، ش 3، (تابستان)، ص 84- 63.

13. حکیمی، محمدرضا و همکاران (1363)، الحیاه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ج 6.

14. خسروی، علیرضا (1391). مکتب امنیتی امام خمینی (ره): مبادی و مبانی فرانظری و نظری در گفتمان انقلاب اسلامی، تهران: مؤسسۀ فرهنگی و بین­المللی ابرار معاصر تهران.

15. دهقانی فیروز­آبادی، سید جلال (1389)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.

16. دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1390)، «نظریۀ اسلامی سیاست خارجی: چهارچوبی برای تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامۀ سیاست خارجی، سال سوم، ش اول، (بهار)، ص 47-7.

17. پرمن راجرز، یوما؛ مک گیل؛ رمی جیمز (1382). اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی، ترجمۀ حمیدرضا ارباب، تهران: نشر نی.

18. رمضان اختر، محمد (1381). «به‌سوی رویکردی اسلامی از توازن زیست­محیطی»، ترجمۀ عباس عرب مازار و حسن دادگر، فصلنامۀ تخصصی اقتصاد اسلامی، سال دوم، ش 8، (زمستان)، ص 141- 121.

19. طباطبایی، سید محمدحسین (1402)،المیزانفیتفسیرالقرآن، قم: انتشارات اسلامی.

۲0. طباطبایی، سید محمدحسین. تفسیر المیزان، کتاب الکترونیکی.

21. فراهانی­فرد، سعید (1389)، «مبانی کلامی توسعۀ پایدار»، فلسفۀ دین، سال هفتم، ش 5، (بهار)، ص 62- 41.

22. فراهانی­فرد، سعید و محمدی، یوسف (1390)، «قرآن، چالش­های زیست­محیطی و مبانی نظام محیط زیست در اسلام»، پژوهش­های اخلاقی، سال دوم، ش 2، (زمستان)، ص 42-23.

۲3. فقهی، محمدرضا (1390)، «درآمدی بر حمایت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه از دیدگاه اسلام»، فصلنامۀ تخصصی پژوهشنامۀ فقهی، سال دوم، ش 4، (تابستان)، ص 222- 185.

۲4. لارسون، توماس و اسکیدمور، دیوید (1387)، اقتصاد سیاسی بین­الملل: تلاش برای کسب قدرت و ثروت، ترجمۀ احمد ساعی و مهدی تقوی، تهران: قومس.

۲5. متفکر آزاد، محمدعلی و خورشیددوست، علی­محمد (1385)، «بررسی تطبیقی جایگاه محیط زیست در الگوی توسعۀ اقتصادی اسلام و الگوی رایج جهانی»، نشریۀ دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز، ش 21، (تابستان و پاییز)، ص 196- 163.

۲6. میلر، ریموند.سی (1390)، اقتصاد سیاسی بین­الملل: جهان­بینی­های متعارض، ترجمۀ محمدعلی شیرخانی، احمد فاطمی­نژاد، علیرضا خسروی، تهران: سمت.

۲7. مشیرزاده، حمیرا (1391)، تحول در نظریه­های روابط بین­الملل، تهران: سمت.

28. مطهری، مرتضی (1376)، مجموعۀ آثار استاد شهید مطهری، قم: صدرا.

29. مطهری، مرتضی، مجموعۀ آثار، کتاب الکترونیکی.

30. نصر، سید حسین (1379)، نیازبهعلممقدس. ترجمۀ حسن میانداری، قم: طه، چ اول.

31. نصر، سید حسین (1377)، «انسان و طبیعت: بحران معنوی انسان متجدد»، ترجمۀ احمدرضا جلیلی.نقدونظر، ش 15، (تابستان و پاییز). 204- 213.

32. نورائی، محسن (1391)، «جهان­بینی قرآنی و محیط زیست»، آموزه­های قرآنی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ش 16،(پاییز-زمستان)، ص 22-3.

 

ب) خارجی

33. Adjaye, John. Asafu (1999), Environmental Economics for Non-Economists: Techniques and Policies for Sustainable Development, Singapore: World Scientific Publishing Co.

34. Allen, Cameron & Clouth, Stuart (2012), A guidebook to the Green Economy, Issue 1: Green Economy, Green Growth, and Low-Carbon Development– history, definitions and a guide to recent publications, Division for Sustainable Development, UNDESA.

35. Chi, Chur. Chao & Eden, Siu-Hung Yu (2005), Environmental Policy, International Trade, and Factor Markets, Amsterdam: Elsevier.

36. Daly, Herman. E &. Cobb, Jr. John (1994), For the Common Goo,. Boston: Beacon Press.

37. Fazlul, Khalid (1999), Islam and Environment, London: Ta-Ha Publishers Ltd.

38. Gray, John (1999), False dawn: The delusions of global capitalism, New York: New York Press.

39. Grunwald, Michael. (2008), The Clean Energy Scam, Time (April 7): 40–45.

40. Hirts, Paul, Thompson, Graham, Simon Bromley (1996), Globalization in Question, Cambridge: Polity.

41. Kegley, Charles.W & Blanton, Shannon.L (2011), World Politics: Trend and Transformation, Boston: Suzanne Jeans.

42. Lofdahl, L. Corey (2002), Environmental Impacts of Globalization and Trade: A System Study, Cambridge: Massachusetts Institute of Technology.

43. Mukhopadhyay, Kakali, Thomassin, J. Paul (2010), Economic and Environmental Impact of Free Trade in East and South Asia, London: Springer.

44. OECD (2009), The Economics of Climate Change Mitigation: Policies and Options for Global Action Beyond 2012,Secretary-General of the OECD.

45. Sardar, Ziauddin (1984), The Touch of Midas: Science, values and environment in Islam and the West, Manchester: Manchester University Press.

46. Shiva, Vandana (1997), Bio Piracy, Cambridge: South End Press.

47. Shiva, Vandana. (1999), Stolen Harvest: The Hijacking of the Global Food Supply, Cambridge: South End Press.

48. Siebert, H, Eichberger, J, Gronych, R, Pething, R (1980), Trade and Environment: A Theoretical Enquiry, New York: Lsevier Cientific Publishing Company.

49. Strause, Leo & Cropsey, Joseph (1987), History of Political Philosophy, Chicago: University of Chicago Press.

50. Taylor, Annie & Thomas, Caroline (1999), Global Trade and Global Social Issues, New York: Routledge.

51. WDI. (2009), World Development Indicators 2009, Washington, D.C.: World Bank.

52. WDR. (2008), World Development Report 2008, Washington, D.C.: World Bank.

53. http://islamicclimatedeclaration.org (Islamic Declaration on Global Climate Change) 2015/Agust/22.

54. http://www.uncsd2012.org/greeneconomy.html (Green economy - Rio+20 - United Nations Conference on Sustainable Development) 2015/Agust/23.