آیت‌الله میرزا محمدرضا مجتهد و نهضت مشروطه‌خواهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدة حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

یکی از مهم‌ترین وقایع سیاسی و اجتماعی تاریخ ایران، انقلاب مشروطه است که با وجود تألیفات فراوان در این زمینه، هنوز مجهولاتی از آن باقی مانده است. یکی از این مجهولات نقش یکی از علمای کرمان به‌نام آیت‌الله میرزا محمدرضا مجتهد است که در طی مهاجرت صغری یکی از خواسته‌های متحصنین، بازگشت ایشان از تبعید بود. در برخی آثار مربوط به مشروطه از او نام برده شده و در مواردی از پیشگامان مشروطه معرفی شده است. هدف این مقاله بررسی عملکرد این روحانی در روند حوادث و تحولات نهضت مشروطه است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که ایشان یکی از نیروهای تأثیرگذار در تحولات مشروطه در کرمان بوده، اما برخلاف آنچه نقل شده مشروطه‌خواه نبوده است. نقش ایشان در انقلاب مشروطه منحصر به فرصتی است که از موقعیت فلک کردن او توسط حاکم وقت کرمان نصیب آزادی‌خواهان در تهران شد تا به نظام استبدادی و عین‌الدوله بتازند و خواهان حاکمیت مشروطه در ایران شوند.

کلیدواژه‌ها


1. احمدی کرمانی، شیخ یحیی (1362)، فرماندهان کرمان، تصحیح و تحشیه دکتر باستانی پاریزی، تهران:  مؤسسۀ انتشارات دانش.

2. افضل‌الملک، غلامحسین‌خان (بی تا)، سفرنامۀ خراسان و کرمان، به اهتمام قدرت‌الله روشنی، تهران: انتشارات طوس.

3. ایرانپور، محمد (1383)، کرمان در نهضت مشروطیت، تهران : انتشارات دستان.

4. باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1377)، فرمانفرمای عالم، تهران: انتشارات علمی.

5. -------------------- (1377)، فرماندهان کرمان (تصحیح و تحثیه تاریخ شیخ یحیی)، چ چهاردهم‌.

6. -------------------- (1386)، پیغمبر دزدان، تهران: چ نوزدهم‌.

7. براون، ادوارد گرانویل (1338)، انقلاب ایران، ترجمه و حواشی احمد پژوه، تهران: کانون معرفت.

8.  -------------- (1375)، یک سال در میان ایرانیان، ترجمۀ ذبیح‌الله منصوری تهران، انتشارات صفا‌.

9. بی‌نام (1386)، رسالة کاتب کرمانی، تصحیح و تحشیه باستانی پاریزی، تهران: نشر علم.

10. تهرانی، محمدعلی (1379)، مشاهدات و تحلیل اجتماعی و سیاسی از تاریخ انقلاب مشروطیت تهران: شرکت سهامی انتشار.

11. حائری، عبدالهادی (1360)، تشیع و مشروطیت در ایران، تهران:  امیرکبیر.

12. دانشور، محمد (1381)، از قلعۀ  دختر تا دقیانوس، کرمان: انتشارات کرمان‌شناسی.

13. روزنامة اتحاد ملی، سال 11، شمارة 325، 5 مرداد 1333.

14.کرمانی، محمد بن علی (ناظم‌الاسلام) (1371)، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: امیرکبیر.

15. کسروی، احمد (1369)، تاریخ مشروطة ایران، تهران: امیرکبیر.

16. ملک‌زاده، مهدی (1363)، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران: علمی.

17. نجم‌الدینی، غلامعباس (1385)، کرمان از مشروطیت تا سقوط قاجار، قم: انتشارات حنین.

18. نجمی، شمس‌الدین (1381)، گاهشمار تاریخ  کرمان، کرمان: انتشارات کرمان‌شناسی.

19. همت کرمانی، محمود (1364)، تاریخ مفصل کرمان، کرمان: فروشگاه همت.