واکاوی مفهوم سنت از دید متفکران ایرانی: بررسی اندیشه‌های داریوش شایگان و سیدحسین نصر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 کارشناس‌ارشد گروه جامعه‌شناسی سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

در این نوشتار درصدد بررسی تطبیقی مفهوم سنت در اندیشۀ متفکران ایرانی با تکیه بر اندیشه­های داریوش شایگان و سید حسین نصر براساس نظریۀ کنش بوردیو خواهیم بود. براساس این استدلال اندیشه­ها براساس عادت­واره شکل می­گیرد و تغییر و تحول در عادت‌واره، تحولات فکری را در پی دارد. براساس این نظریه سنت را به‌مثابۀ یک عادت­واره به‌کار می­بریم که برساخته و برسازنده است. ازاین‌رو تفاوت دیدگاه­های این دو اندیشمند هم­عصر در مورد سنت و نیز تحولات فکری شایگان را بر این اساس توضیح خواهیم داد و درصدد پاسخ به این پرسش خواهیم بود که منطق شکل­گیری مفهوم سنت در اندیشه­های این دو متفکر و نیز شباهت‌ها و تفاوت­های این مفهوم چگونه بوده است؟ بنابراین به تفکیک دیدگاه­های آنان در دو حوزۀ سنت، مدرنیته و انسان­شناسی خواهیم پرداخت.

کلیدواژه‌ها


  1. الدمدو، کنت (1389). سنت‌گرایی؛ دین در پرتو فلسفۀ جاویدان، ترجمۀ رضا کورنگ بهشتی، تهران: حکمت.
  2. اطهاری، کمال (1391). «در جستجوی رهایی از تجسد سایه‌ها»، ماه­نامۀ علوم انسانی مهرنامه، ش 20، ویژه -
  3. اصلان، عدنان (1382)، پلورالیزم دینی؛ راه­های آسمان، ترجمۀ انشاء الله رحمتی، تهران: نقش جهان.
  4. بروجردی، مهرزاد (1378). روشنفکران ایرانی و غرب، ترجمۀ جمشید شیرزادی، تهران: فرزان روز.
  5. بوردیو، پی­یر (1385). نظریۀ کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.
  6. بون ویتز، پاتریس (1390). درس‌هایی از جامعه‌شناسی پی­یر بوردیو، ترجمۀ جهانگیر جهانگیری و حسن پورسفیر، تهران: نشر آگه.
  7. جنکینز، ریچارد، پی‌یر بوردیو (1385). ترجمۀ لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
  8. حقدار، علی­اصغر (1382). شایگان و بحران معنویت سنتی، تهران: کویر.
  9. شایگان، داریوش (1371)، بت­های ذهنی و خاطرۀ ازلی، تهران: امیرکبیر.
  10. ----------- (1356). آسیا در برابر غرب، تهران: امیرکبیر.
  11. ------------ (1374). زیر آسمان­های جهان، گفتگو با رامین جهانبگلو، ترجمۀ نازی عظیما، تهران: نشر فرزان روز.
  12. ------------ (1389). «غربزدگی ناآگاهانه، گفتگو با داریوش شایگان»، ماهنامۀ علوم انسانی مهرنامه، سال اول، ش 2.
  13. ------------ (1386). افسون‌زدگی جدید هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمۀ فاطمه ولیانی، تهران: نشر فرزان روز.
  14. ------------- (1391). «آگاهی دورگه، گفتگو با شایگان»، ماهنامۀ علوم انسانی مهرنامه، سال سوم، ش 20، ویژۀ نوروز.
  15. ------------- (1379). «دین و دین‌پژوهی در روزگار ما»، هفت آسمان، ش 5.
  16. -------------- (1383). «پدیده‌های دیدار در گفتگوی تمدن‌ها»، ترجمۀ باقر پرهام، هفت آسمان، ش 9.
  17. فیرحی، داود (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: نشر نی.
  18. کاجی، حسین (1378). کیستی ما از نگاه روشنفکران ایرانی، تهران: روزنه.
  19. کدیور، محسن و طیبه کریمی (1383)، «رابطۀ تکثر انسان‌ها با تعدد ادیان و ایدۀ وحدت متعالی ادیان در منظر سنت‌گرایان»، فصلنامۀ اندیشۀ دینی دانشگاه شیراز، ش 12، ص 1- 20
  20. کوپا، فاطمه، «نگاهی دیگر به انسان‌شناسی عرفانی»، فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشگاه الزهرا، سال پانزدهم و شانزدهم، ش 56 و 57، زمستان 1384 و بهار 1385، ص 147- 129.
  21. محمدی، عبدالله، نصر (1391). سنت، تجدد: بررسی زندگی و افکار سید حسین نصر، تهران: کانون اندیشۀ جوان.             
  22. مصلح، علی‌اصغر (1376). «تمهیداتی برای غرب‌شناسی»، ماهنامۀ فرهنگ، ش 24، ص77- 61.
  23. مهدوی، منصور (1391). سنجش سنت، ارزیابی مکتب سنت‌گرایی بر پایۀ اندیشه­های سید حسین نصر، قم: اشراق حکمت.
  24. نصر، سید حسین (1385الف)، معرفت و معنویت، ترجمۀ انشاء‌الله حسینی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی. 
  25. ------------ (1385ب). قلب اسلام، ترجمۀ سید محمدصادق خرازی، تهران: نشر نی.
  26. ------------- (1386الف). در جستجوی امر قدسی ، گفتگو با رامین جهانبگلو، ترجمۀ مصطفی شهر آیینی، تهران: نشر نی.
  27. -------------- (1386ب). اسلام سنتی در دنیای متجدد، ترجمۀ محمد صالحی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهرودی.
  28. -------------- (1382). جاودان خرد: مجموعه مقالات دکتر نصر، گردآورنده حسن حسینی، تهران: سروش.
  29. --------------- (1379). انسان و طبیعت (بحران معنوی انسان متجدد)، ترجمۀ عبدالکریم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  30. --------------- (1372). آموزه­های صوفیان از دیروز تا امروز، ترجمۀ حسین حیدری و محمدهادی امینی، تهران: قصیده‌سرا.
  31. -------------- (1353). معارف اسلامی در دنیای معاصر، تهران: سازمان کتاب‌های جیبی با همکاری فرانکلین.
  32. --------------- (1373). جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: طرح نو.
  33. ---------------- (1383). اسلام و تنگناهای انسان متجدد، ترجمۀ انشاء‌الله رحمتی، تهران: سهرودی.
  34. ----------------- (1390). "علم مدرن خداوند را از صحنه جهان حذف کرده است"، ماهنامۀ تخصصی اطلاع‌رسانی نقد و بررسی کتاب ماه، سال پانزدهم، ش 171، دی‌ماه.
  35. ------------------ (1380). معرفت و امر قدسی، ترجمۀ فرزاد حاجی میرزایی، تهران: فرزان روز.
  36. ____ (1382). پل فیروزه، ش 5.
  37. هاشم زاده، سید سروش (1385). «این مدرنیته شیطان‌صفت: نگاهی به تأملات دکتر سید حسین نصر در باب سنت و سنت‏گرایی»، خردنامۀ همشهری، ش 5، مردادماه
  38. Swartz, David. Culture and Power: The Sociology of Pierre Bourdieu, Chicago, The University of Chicago press, 1997