آسیب‌شناسی مشروعیت در اندیشۀ سیاسی هخامنشیان (تحلیل محتوای کتیبه‌ها)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

پگاه تاریخ بشر در موضوع سیاست را ایرانیان به خود اختصاص داده‌اند و آنان بوده­اند که وجوه غارتگری، جنگ، خشونت، ناامنی، بی‌نظمی، آشوب و تجاوز را به سمت گفتمان­های آبادانی، رواداری، راستی، اخلاق و حقوق بشر سوق داده­اند. سلسلۀ هخامنشیان به گفتۀ ابن‌خلدون و هگل سرآغاز حکمرانی انسانی در تاریخ بشر است. در این نوشتار قصد داریم با تحلیل سنگ‌نوشته‌ها و کتیبه‌های به‌جای‌مانده از دورۀ هخامنشیان، به این پرسش پاسخ دهیم که چه کسی، با چه ویژگی‌هایی حق حکمرانی در این سلسله را به‌دست می­آورده است. مجموعه کتیبه­های به‌جای‌مانده در تخت جمشید، همدان، شوش، بیستون، خراسان، مصر و ... که گفته­ها و گزاره­های شاهانی چون کوروش، داریوش، کمبوجیه و ... را ثبت کرده است، منبع دستۀ اول و مستقیمی در جهت شناخت و نقد و بررسی اندیشۀ سیاسی ایران محسوب می­شود. بر قلمرو حکومتی که نیمی از پهنۀ مسکونی کرۀ زمین را در اختیار داشت، چه کسی با چه شاخص‌هایی می­بایست حکومت‌داری کند. در این نوشتار وجوه تکنیکی هرم حاکمیت هخامنشیان مورد بررسی انتقادی قرار می­گیرد تا وجهی ناشناخته و بسیار تداومی در اندیشۀ سیاسی ایران تحلیل شود. 

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. توین، بی؛ تارن، برونر (1388)، جغرافیای اداری ایران باستان، ترجمۀ همایون صنعتی‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

2. ثاقب‌فر، مرتضی (1377)، شاهنامۀ فردوسی و فلسفۀ تاریخ ایران، تهران: خوارزمی.

3. جنیدی، فریدون (1389)، حقوق جهان در ایران باستان، تهران: بنیاد نیشابور نشر بلخ.

4. روشه، گی (1391)، جامعه‌شناسی تالکوت پارسونز، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: نشر نی.

5. سرخوش کرتیس، وستا؛ سارا استوارت (1391)، پیدایش امپراطوری ایران، ترجمۀ کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز.

6. مرادی غیاث‌آبادی، رضا (1387)، کتیبه‌های هخامنشی، خط میخی پارسی باستان، تهران: نوید.

7. ملایری، محمد محمدی (1380)، تاریخ و فرهنگ ایرانی، در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، ج 4، تهران: توس.

8. میرزایی، علی‌اصغر (1389)، «دربارۀ ماهیت، مختصات و چارچوب امپراطوری هخامنشی»، فصلنامۀ علمی پژوهشی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا، سال بیستم، ش 5، پیاپی 83.

9. نیولی، گراردو (1390)، از زرتشت تا مانی، ترجمۀ آرزو رسولی، تهران: نشر ماهی.

10. ویتفوگل، کارل (1391)، استبداد شرقی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: ثالث.

 

ب) خارجی

11. Althusser, Louis (1971), Lenin and Philosophy and Other Essays, Translated from the French by Ben Brewster, York and London: Monthly Review Press new.

12. Balbus, Isaac (2010), governing subject, an introduction to the study of politics, London: Routledge

13. Foucault, Michel (2008), the Birth of Biopolitics Lectures At the Collge De France, 1978–79, Edited By Michel Senellart, London:  Palgrave Macmillan

14. Foucault, Michel (2011),The Courage Of The Truth (The Government Of Self And Others Ii) Lectures At The Collège De France 1983–1984, Edited By Frédéric Gros General Editors: François Ewald And Alessandro Fontana English Series Editor: Arnold I. Davidson Translated By Graham Burchell, London: Palgrave Macmillan

15. Kuhrt, Amelie (1983), “the Cyrus cylinder and Achaemenid imperial policy”, journal for the study of Old Testament, 8 - 83

16. Kuhrt, Amelie (1984), "The Achaemenid concept of kingship", British institute of Persian studies, vol 22, pp 156-160

17. Marrow, john (2005), history of western political thought, London: Palgrave Macmillan