دیپلماسی علمی ایران در روابط با گرجستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه مطالعات منطقه‌ای دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 استادیار پژوهشکدۀ مطالعات منطقه‌ای دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

دیپلماسی علمی، مفهومی است که در قرن بیست‌ویکم و به­واسطۀ پیشرفت‌های فناورانه در حوزه‌های مختلف دانش بشری طرح شده و مورد توجه قرار گرفته است. به‌طور کلی، این مفهوم عبارت است از استفاده از همکاری­های علمی میان ملت­ها به‌منظور رسیدگی و حل‌وفصل چالش‌های مشترک. یکی از مسائلی که جمهوری­های بازمانده از فروپاشی اتحاد شوروی به‌طور کلی و از جمله کشورهای منطقۀ قفقاز جنوبی در دورۀ پس از فروپاشی شوروی با آن روبه‌رو شدند، ضعف دانش و فناوری تخصصی در حوزه­های مختلف و همچنین کمبود نیروهای متخصص در این حوزه­ها بود که دلیل آن، به وابستگی جمهوری­ها به مرکز اتحاد (روسیه) از نظر علمی و فناوری بازمی­گشت. از این دیدگاه، پیشرفت­های ایران در عرصۀ علم و فناوری که در عرصۀ بین‌المللی تأیید و تصدیق شده و زمینۀ شکل­گیری دانشی بومی را در حوزه­های مختلف فراهم کرده، می­تواند به‌عنوان یک جنبه از قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در روابطش با کشورهای منطقۀ قفقاز جنوبی مورد توجه و استفاده قرار گیرد و به‌عنوان زیربنایی برای تقویت جایگاه ایران در این کشورها و ابزاری به‌منظور تأمین هرچه بیشتر منافع ملی در رابطه با آنها به‌کار گرفته شود. مقالۀ حاضر تلاش دارد ضمن بررسی مفهوم دیپلماسی علمی و جایگاه آن در عرصۀ روابط بین‌الملل کنونی، رویکرد جمهوری اسلامی ایران نسبت به این‌گونه از دیپلماسی را مطالعه کند و به‌طور خاص، آن را در چارچوب روابط ایران با گرجستان به‌عنوان یکی از کشورهای منطقۀ قفقاز جنوبی بررسی کند. این مقاله نشان می­دهد که دیپلماسی عمومی، تاکنون از دستیابی به جایگاه بایستۀ خود در روابط ایران با گرجستان بازمانده، اما وجود پتانسیل­های علمی و فناوری فراوان در کشور، زمینۀ بالقوه­ای را برای فعال کردن این جنبه از دیپلماسی در روابط مذکور به‌وجود آورده است.

کلیدواژه‌ها


 الف) فارسی

  1. اطلاعات، 3/11/1371.
  2. اطلاعات، 3/11/1371.
  3. اطلاعات،27/3/1371.
  4. آفتاب یزد، 7/9/1385.
  5. ایرنا (7/9/1394)، «دانشگاه­های ایران با اتحادیۀ دانشگاه­های قفقاز تفاهم­نامۀ همکاری امضا کردند»، در: http://www8.irna.ir/fa/News/81857047/ (تاریخ مشاهده: 27/7/1395)
  6. ایسنا (24/12/1391)، «ایران و گرجستان یادداشت همکاری علمی امضا کردند»، در: http://www.isna.ir/news/91122415772 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  7. ایسنا (27/3/1395)، «سهم 22 درصدی ایران از دیپلماسی علمی دنیا/ تولید 1.9 درصد علم دنیا در کشور»، در : http://www.isna.ir/news/95031716172 (تاریخ مشاهده: 12/5/1395).
  8. ایسنا (3/8/1394)، «ترافیک دیپلماسی علمی در تهران/ علاقه­مندی کشورها برای همکاری فناوری با ایران»، در: http://www.isna.ir/news/94080300967 (تاریخ مشاهده: 12/5/1395).
  9. آینا نیوز (28/8/1389)، «امضای تفاهم­نامۀ همکاری بین دو دانشگاه ارومیه و آقماشنبلی گرجستان»، در: http://www.ainanews.com/Default.aspx?tabid=1298&articleType=ArticleView&articleId=49920 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  10. براتی، مسعود (1393)، «دیپلماسی علمی چیست و چگونه محقق می­شود»؟، خبرنامۀ دانشجویان ایران، 30/7/1393، در: http://iusnews.ir/en/print/145349 (تاریخ مشاهده: 12/5/1395).
  11. پایگاه اطلاع­رسانی دولت (30/2/1394)، «ایران آمادۀ تأمین تجهیزات آزمایشگاهی گرجستان است»، در: http://dolat.ir/detail/263781 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  12. تسنیم (15/12/1394)، "گرجستان مشتری گاز ایران نشد"، در: http://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/12/15/1019184 (تاریخ مشاهده: 22/7/1395).
  13. خبرگزاری شبستان (16/1/1391)، «گسترش همکاری علمی میان دو مؤسسۀ فلسفی ایران و گرجستان»، در: http://www.shabestan.ir/detail/News/120521 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  14. خبرگزاری فارس (7/6/95)، «دیپلماسی علمی رژیم صهیونیستی، ابزار و اهداف»، http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13950606001780 (تاریخ مشاهده: 29/7/1395)
  15. خراسان، 24/10/1381.
  16. خزاعی، احسان (1392)، «روابط فرهنگی ایران و گرجستان: پتانسیل­ها و دورنما»، حقایق قفقاز، 12/12/1392، در: http://qafqaz.ir/fa/?p=5709 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  17. دهقانی فیروزآبادی، سید جلال؛ رستگاری یزدی، محمدحسین (1394)، «معادلۀ ساختاری دیپلماسی فرهنگی مطلوب در افزایش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران»، دانش راهبردی، سال پنجم، ش 20.
  18. رایزنی فرهنگی ایران در تفلیس (19/3/1395)، «برگزاری همایش بین­المللی اساتید در دانشگاه بین­المللی قفقاز»، در: http://tbilisi.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=410&pageid=30235&newsview=65 3166 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  19. رایزنی فرهنگی ایران در تفلیس (21/5/1395)، «سفر اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های ج. ا. ایران به تفلیس»، در: http://tbilisi.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=410&pageid=30235&newsview=657461 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  20. رایزنی فرهنگی ایران در تفلیس (28/5/1395)، «اعزام دانشجویان رشته‌های ایران‌شناسی، زبان و ادبیات فارسی به تبریز»، htttp://tbilisi.icro.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=410&pageid=30235&newsview=657914 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  21. سیاست روز، 10/11/1381.
  22. شرق، 22/10/1382.
  23. فردا نیوز (1/2/1390)، «برگزاری اولین المپیاد ادبیات فارسی در گرجستان»، در: http://www.fardanews.com/fa/news/144943 (تاریخ مشاهده: 27/7/1395).
  24. کلینی، محمدفرهاد (1390)، «اهمیت استراتژیک قفقاز»، مجموعه مقالات همایش ملی جایگاه منطقه­ای و فرامنطقه­ای گرجستان، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران، 29 آبان.
  25. گلشن‌‌پژوه، محمودرضا (1389)، «ابزارهای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش­نامۀ سیاست خارجی، ش 24.
  26. میرحسینی، سید عبدالحمید؛ محمدی دوستدار، حسین (1393)، «دیپلماسی علمی به‌مثابۀ قدرت نرم»، مطالعات قدرت نرم، سال چهارم، ش 11.
  27. میرکوشش، امیرهوشنگ (1393)، «دیپلماسی علمی و فناوری از دیدگاه امنیت ملی»، انجمن ایرانی روابط بین­الملل، 15/2/1393، در: http://iisa.ir/fa/AnnouncementDetails.aspx?AnnouncementId=28 (تاریخ مشاهده: 12/5/1395)
  28. هاشمی، هدی (1394)، «فرصت تازۀ پیش روی دیپلماسی علمی»، روزنامۀ ایران، 3/11/1394، در: http://www.ion.ir/News/57649.html (تاریخ مشاهده: 12/5/1395)
 

ب) خارجی

  1. Alexander's Gas and Oil Connections (2004), "EIA Country Analysis: Azerbaijan", Vol. 7, No. 14, July 2002, available at: http://www.gasandoil.com/goc/news/ntc22868.htm (25 Nov.2009)
  2. Armitage, Richard & Joseph Nye (2007), “Stop Getting Mad, America, Get Smart”, The Washington Post, 12/9/2007, available at: http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/05/AR2007120502254.html (accessed on: 8/5/2016)
  3. CDRF Global (2015), “About Science Diplomacy”, available at: http://www.crdfglobal.org/program-areas/science-engagement/science-diplomacy/about-science-diplomacy (accessed on: 8/25/2015)
  4. Chitadze, Nika (2011), Geopolitics, Tbilisi, ISBN 978-9991-17-328-8.
  5. Cornell, Svante E. (2003), Regional Politics in Central Asia: The Changing Role of Iran, Turkey, Pakistan and China, New Delhi: SAPRA Foundation, March
  6. EACEA (2012), Higher Education in Georgia, European Commission, available at: http://eacea.ec.europa.eu/tempus/participating_countries/overview/georgia_tempus_country_fiche_final.pdf (accessed on/11/29/2016)
  7. Embassy of the United States in Tbilisi(2016), “Programs”, available at: https://georgia.usembassy.gov/resources.html(accessed on: 10/20/2016)
  8. Ministry of Education and Science of the Russian Federation (2016), “CIS Branches of the Russian Higher Educational Institutions”, available at: http://en.russia.edu.ru/zvuz/1067 (accessed on: 10/20/2016)
  9. Nodia, Ghia (2011), “Dilemmas in Georgia’s New Regional Policy”, Chatham House, 16 February, available at: http://www.chathamhouse.org.uk
  10. Nossel, Suzanne (2004), “Smart Power”, Foreign Affairs, March/ April Issue, available at: https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2004-03-01/smart-power (accessed on: 8/5/2016)
  11. Nye, Joseph (2007), “Smart Power”, The Huffington Post, 11/29/2007, available at: http://www.huffingtonpost.com/joseph-nye/smart-power_b_74725.html (accessed on: 8/5/2016)
  12. Press TV (4/1/2016), “Iran in talks to send gas to Georgia”, available at: http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/04/444434/Iran-gas-export-Georgia-Armenia-Kameli/ (accessed on: 10/14/2016)
  13. Republic of Turkey Embassy in Georgia (2016), “Türkiye-Gürcistan İlişkileri Bilgi Notu, 19.03.2016”, available at: http://tiflis.be.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=254502 (accessed on: 10/20/2016)
  14. Turekian, Vaughan C & Others (2015), “The Emergence of Science Diplomacy”, in: Lloyd S. Davis & Robert G Patman, Science Diplomacy: New Day or False Dawn? US: World Scientific
  15. TWAS (2016), “Science Diplomacy”, available at: http://twas.org/science-diplomacy (accessed on: 8/5/2016)
  16. Webometrics (2016), “Ranking Web of Universities: Georgia”, available at: http://www.webometrics.info/en/Europe/Georgia%20 (accessed on: 11/29/2016)
  17. Еgiаzаrian, Аshот (2006), “RolPrirоdnavaGаzа v EnеrgетiкеGruzii” available at: http://compatriot.su/news/32100.htm 25.10.2006 (12 Nov. 2009)