اسلام و جهانی شدن ،ترابط یا تباین بررسی دینی پدیدۀ جهانی شدن بر اساس رهیافت گفتمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

    واژۀ جهانی شدن در دو دهۀ اخیر یکی از پرکاربردترین واژههای عرصۀ سیاستگذاری اقتصادی،فرهنگی و سیاسی داخلی و بینالمللی کشورها و نیز موضوع بحثهای دانشگاهی و ژورنالیستی بوده است. بهرغم کاربرد گستردۀ واژۀ جهانی شدن در ادبیات سیاسی جهان معاصر، هنوز معنا و مفهوم آن مناقشهآمیز است و بسته به اینکه از چه زاویه و با چه نگرشی به آن نگریسته شود، معنا و مفهوم متفاوت پیدا خواهد کردکه ظهور واژههای مختلفی همچون «جهانی شدن»، «جهانیسازی»، «جهانگرایی»، «غربی شدن» و «آمریکایی» شدن در بسیاری از جوامع از جمله ایران بیانگر این امر است. در مورد ماهیت جهانی شدن رویکردهای متفاوتی وجود دارد. جهانی شدن بهعنوان یک پروسه و جهانی شدن بهعنوان پروژه دو نگرش رایج و متفاوت نسبت به این پدیده است. در این پژوهش با استفاده از مدل تحلیل گفتمانلاکلا و موفه دیدگاه اسلام نسبت به جهانی شدن بررسی میشود. براساس بررسیهای دینی میتوان به این مطلب اذعان کرد که در اسلام نیز به مانند گفتمانهای دیگر، برداشتهایی وجود دارد که با جهانی شدن همساز است و حتی راه آینده را بر آن توصیه میکند. اگرچه جهانی شدن در برداشت اسلامی با پدیدۀ جهانی شدن کنونی، هم در تعریف و هم در اهداف و روش‏ها، تفاوت‏های بنیادی دارد، میتوان گفت جهانی شدن از دیدگاه اسلام دیدگاهی پروسهای است و آن را از پیش تعیینشده نمیداند.این مقاله درصدد است با تأملی بر آیات قرآن و روایات رابطۀ اسلام با این مفهوم را تبیین کند.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. قرآن مجید.
  2. نهج‌البلاغه.
  3. آغارضوی، سید محمد (1390). «اسلام و چالشهای جهانی شدن»، ماهنامۀ سفیر، ش 17.
  4. ادیب، مصطفی (1390). «ظرفیتهای راهبردی اسلام و پدیدۀ جهانی شدن»، فصلنامۀ مطالعات استراتژیک، ش 43 بهار.
  5. افروغ، عماد (1380). چالش‌های کنونی ایران، تهران، پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
  6. البرو، مارتین (1381). عصر جهانی، جامعهشناسی پدیدۀ جهانی شدن، ترجمۀ نادر سالار زاده احمدی، تهران: نشر آزاداندیشان.
  7. بوازر، مارسل (1361). اسلام در جهان امروز، ترجمۀ د. م . ی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  8. پهلوان، چنگیز (1380). فرهنگشناسی، گفتارهایی در زمینۀ فرهنگ و تمدن، تهران: نشر پیام افروز.
  9. جعفرپور، رشید (1384). «تنوع فرهنگی جهان اسلام و چالشهای موجود در عصر جهانیشدن»، پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، ش 19-16.
  10. حسینی زفره‌ای اصفهانی، محمدباقر (1384). آشنایی با امام عصر (عج) و حکومت جهانی آن حضرت، قم: انتشارات گل‌های بهشت.
  11. حسینی بحرانی، هاشم (1393). گزیدهای از کتاب سیمای حضرت مهدی در قرآن، تهران: نشر آفاق.
  12. حکیمی، محمدرضا و دیگران (1368). الحیاه، قم: دلیل ما.
  13. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1381). پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، رشت: نشر کتاب مبین، چ دوم.
  14. سعیدی، رحمان (1387). «جهانی شدن و مهندسی فرهنگی»، مجلۀ مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش37.
  15. صافی، شیخ لطف‌الله (1377)، منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر، نشرقم: مؤسسۀ السیده المعصومه.
  16. صوفی‌آبادی، محمود، اسلام (1384). «جهانی شدن و پیامدهای فرهنگی آن»، پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، ش 16و17و18و19.
  17. طباطبایی، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان، ترجمۀ محمدباقر موسوی، قم: نشر دفتر انتشارات اسلامی
  18. طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن (1390). مجمعالبیان، ترجمۀ محمد بیستونی، مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به نشر.
  19. کاظمی، علی‌اصغر (1380). جهانی شدن، فرهنگ و سیاست، تهران: نشر قدس.
  20. گل‌محمدی، احمد (1381). جهانی شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی،ج 1.
  21. گفتمان مهدویت (1380). سخنرانی‌های گفتمان اول و دوم، جمعی از سخنرانان، مؤسسۀ فرهنگ و انتظار.
  22. ل‍وگ‍رن‌، فیلیپ (1382). جهان باز: واقعیت جهانی شدن، ترجمۀ فریدون دولتشاهی، تهران: اطلاعات.
  23. العلوانی، طه جابر (1380). «تکثرگرایی؛ از اصول تا بازنگری»، ترجمۀ مسعود زنجانی، فصلنامۀ راهبرد، ش 21، ص 21.
  24. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار، بیروت: داراحیا الثراث العربی.
  25. ــــــــ،(1375). مرکز مطالعات و مدارک علمی ایران، فرهنگ علوم سیاسی، بهار.
  26. مطهری، مرتضی (1362). خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران: انتشارات اسلامی.
  27. مکارم شیرازی،  ناصر(1387)، تفسیر نمونه، تهران: نشر دار الکتب الاسلامیه‌،چ سی‌وششم.
  28. -------------- (1389). پیام قرآن: روش تازهای در تفسیر موضوعی قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ هفتم.
  29. مدرسی، محمدتقی (1377). تفسیر هدایت، ترجمۀ احمد آرام، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
  30. موریس، بوکای (1364). مقایسۀ میان تورات انجیل قرآن و علم، ترجمۀ ذبیح‌الله دبیر، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  31. موسوی، سید محمد؛ موسوی، سید محمدرضا؛ اسماعیلی، علی (1391). «جهانی شدن و کشورهای جهان اسلام بسترهای همگراییها و زمینههای واگراییها»، فصلنامۀ مطالعات سیاسی جهان اسلام، ش 2.
  32. نکوئی سامانی، مهدی (1387). «اسلام و جهانی شدن تعامل یا تقابل؟»، مجلۀ معرفت، تهران، ش 133.
  33. واترز، مالکوم (1377). جهانی شدن، ترجمۀ اسماعیل مردانی گیوی و سیاوش مریدی، تهران: نشر نی.
  34. هروی- لژه، دانیل (1381). «انتقال و شکلگیری هویت اجتماعی- دینی در مدرنیته»، ترجمۀ محمود نجاتی حسینی، نامۀ پژوهش، ش 20 و 21.

 

ب) انگلیسی

 

35. Mazrui Alamin (2002). Globalization and the  muslim world: Sub-Saharan Africa in a Comparative Contxt, The Ohio State University

36. Jan.Mirza (2009). Globalization of media: kay issue and dimensions,

Department of Mass Communication, Gomal University

37. Yusuf. Rizwana (2006). European Journal of Scientific Research, concepts and religion: institute of hazrat mohammad (saw).