اعتبار و جایگاه رأی اکثریت در نظام سیاسی اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 کارشناسی ارشد گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه پیام نور

چکیده

در دنیای پیچیدۀ اجتماعی و سیاسی مراجعه به آرای عمومی، یک راهکار و فضیلت در جوامع به‌شمار می‌رود، تا آنجا که تعیین نوع حکومت­، عالی­ترین مقامات، قوانین و مقررات کشورها از طریق مراجعه به آرای مردم تعیین می­شود. امروزه جوامع غربی و شرقی رأی اکثریت را حجت دانسته و اعتبار آن برایشان خدشه‌ناپذیر است. این اعتبار هم در جوامع ایدئولوگ و هم لائیک پذیرفته شده است؛ در این بین برخی اندیشمندان غیرمسلمان، و تقریباً همۀ اندیشمندان مسلمان بر حجیت و اعتبار مطلق رأی اکثریت ایراداتی وارد کرده­اند، که مستند و اعتبار رأی اکثریت از کجاست؛ اصول و مبانی اعتبار رأی اکثریت در نظام سیاسی چیست؟ با این حال بین موافقان و مخالفان مباحثی واقع شده که بیانگر دلایل و مستندات هر یک از قائلان است. این نوشتار می­کوشد با بررسی ادلۀ موافقان و مخالفان مبانی اعتبار و عدم اعتبار رأی اکثریت در نظام سیاسی اسلام را فارغ از تمایلات و اغراض سیاسی به‌دنبال دیدگاه حقیقت که بر پایۀ جایگاه رأی اکثریت در نظام سیاسی اسلام که نقش مقبولیت­زایی داشته، نه مشروعیت­زایی بیان دارد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
نهج‌البلاغه
  1. ابن طاوس (1417ق). کشف المحجة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
  2. ابن‌ماجه، الحافظ ابی عبدالله محمدبن یزید القزوینی (۱۳۷۲ق)، سنن، ج 1، مصر: دارالکتب العربیه.
  3. ارسطو (1337). سیاست، ترجمۀ حمید عنایت، تهران: نیل.
  4. اشپنگلر، اسوالد (1369). فلسفۀ سیاست، ترجمۀ هدایت‌الله فرهر، تهران: وزارت ارشاد.
  5. افلاطون (۱۳۳۵). جمهوریت، ترجمۀ فواد روحانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  6. امامی، مسعود (1391). مجلۀ فقه،   شماره 72، قم.
  7. انصاری، مرتضی بن محمد امین (1420ق). فرائد الاصول، جلد۴، قم.  
  8. انوری، حسن (1382). فرهنگ بزرگ سخن، چ اول، ج 1، تهران: سخن.
  9. برک، دموند (1393). تأملاتی دربارۀ انقلاب فرانسه، ترجمۀ سهیل صفاری، تهران: نگاه معاصر.
  10. جوادی آملی، عبدالله (1389). ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم: صدرا.
  11. حرّانی، حسن بن علی بن حسین بن شعبه (1416ق). تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح غفاری، دفتر انتشارات اسلامی قم.
  12. خمینی، روح‌الله (1385). صحیفه، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  13. دوبنوا، آلن (1378). تأمل در مبانی دموکراسی، ترجمۀ بزرگ نادرزاده، تهران.
  14. راولز، جان (1393). نظریۀ در باب عدالت، ترجمۀ مرتضی نوری، تهران: نشر مرکز.
  15. روحانی، سید حمید (1380). نهضت امام خمینی، تهران: عروج.
  16. سیمور، مارتین لپست (1387). دائرهالمعارف دموکراسی، ج3، تهران: وزارت امور خارجه. 
  17. شیخ صدوق، محمدبن علی (1405ق). کمالالدین و تمام النعمه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  18. عبدالرحمن، عالم (1381). بنیادهای علم سیاست، چ نهم، تهران: نشر نی.
  19. قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل (1388). بایسته­های حقوق اساسی، تهران: دادگستر.
  20. قرداغی، فاضل (1393). افسانه دموکراسی، ترجمۀ کیومرث رستمی، تهران: آراس.
  21. کوهن، کارل (1371). دموکراسی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر نی.
  22. مجلسی، محمدباقر (1983): بحارالانوار، ج 65، بیروت: مؤسسۀ الوفاء.
  23. مصباح‌یزدی، محمدتقی (۱۳۸۷). مردمسالاری دینی و نظریۀ ولایت فقیه، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  24. موسویان، سید اباالفضل (1380). نامۀ  میبد، سال اول، ش 1.