آسیب شناسی مفهوم وحدت اسلامی در قالب دوگانه فرقه گرایی و سکیولاریسم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه زنجان

چکیده

مفهوم وحدت اسلامی، در تاریخ معاصر از شبه‌قارۀ هند برخاست و در نهایت، از طریق سید جمال در جهان اسلام گسترش یافت. این مفهوم همواره در چارچوب دوگانۀ مفهومی فرقه‌گرایی و سکولاریسم مورد خوانش و توجه قرار گرفته است. همین مسئله سبب شده که این مفهوم درست عکس کارکرد خود که ایجاد وحدت در بین فرق اسلامی برای غلبه بر عقب‌ماندگی ناشی از استعمار و استبداد است، عمل کند. در این مقاله سعی بر آن است که زمینه‌های تاریخی و سیاسی‌ـ اجتماعی ایجاد، تطور و گسترش این مفهوم بررسی شود.

کلیدواژه‌ها


  1. اسدآبادی، سید جمال‌الدین (بی‌تا). مجموعه آثار 4، نامه‌ها و اسناد سیاسی و تاریخی، تهیه، تنظیم، تحقیق و ترجمۀ سید هادی خسروشاهی، نسخۀ پی‌دی‌اف. قابل دسترس در:

http://www.khosroshahi.org

  1. ----------------- (بی‌تا). رسائل و مقالات فارسی، تهیه، تنظیم، تحقیق سید هادی خسروشاهی، نسخۀ پی‌دی‌اف، قابل دسترس در:

http://www.khosroshahi.org

  1. انوشه، حسن (1380). دانشنامۀ ادب فارسی، ج 4، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  2. خسروشاهی، سید هادی، احوال و افکار سید جمال در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام خسروشاهی، ۱۳۹۲/۱۱/۸ قابل دسترسی در:

http://www.cgie.org.ir/fa/news/9104

  1. داراشکوه باربری (1382). آیین هندو و عرفان اسلامی (براساس مجمع البحرین داراشکوه)، ترجمه و گردآوری داریوش شایگان، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
  2. ریخته‌گران، محمدرضا (بی‌تا). تحقیقاتی دربارۀ هند، ج 6، مقالۀ «جنبش وهابیگری در هند»، دهلی‌نو: رایزنی فرهنگی ایران در هند.
  3. سر سید احمدخان هندی (1334). تفسیر القرآن و هوالهدی و الفرقان، ترجمۀ محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: آفتاب.
  4. شایگان، داریوش؛ داراشکوه، محمد (1388). «بنیانگذار عرفان تطبیقی»، مجلۀ بخارا، قابل دسترس در:

http://www.khabaronline.ir/detail/343190/culture/religion

  1. حائری یزدی، مهدی (1381). خاطرات، به کوشش حبیب لاجوردی، نشر کتاب نادر.
  2. صاحبی، محمدجواد (1381). سرچشمه‌های نواندیشی دینی درآمدی بر تاریخ کلام جدید، قم: احیاگران.
  3. طباطبایی، سید جواد (1389). مدخل سید جمال‌الدین اسدآبادی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج 18، ناشر: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  4. کامل ضاهر، محمد (1994). الصراع بین التیارین الدینی و العلمانی، بیروت: دارالبیرونی.
  5. عزیز، احمد (1367). تاریخ تفکر اسلامی در هند، ترجمۀ نقی لطفی و محمدجعفر یاحقی، تهران: کیهان.
  6. عنایت، حمید (1376). سیری در اندیشۀ سیاسی عرب: از حملۀ ناپلئون به مصر تا جنگ جهانی دوم، تهران: امیرکبیر.
  7. ماروین لاپیدوس، ایرا (1376). تاریخ جوامع اسلامى، ترجمۀ محمود رمضانزاده و محسن مدیرشانه‌چی، ج 2 (قرون نوزدهم و بیستم)، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
  8. مجتبایی، فتح‌الله (1389). مدخل احمد سرهندی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج 7، تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
  9. ----------- (1389). مدخل اسلام: اسلام در شبه‌قارۀ هند، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج 8 ، ناشر: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
  10. مجتهدی، کریم، سید (1392). «جمال‌الدین اسدآبادی عالمی زمان‌شناس بود»، دین و اندیشه، خبرگزاری مهر، یکشنبه 18 اسفند 1392، قابل دسترس در:

http://www.khabaronline.ir/detail/343190/culture/religion

  1. ---------- (1385). سید جمال‌الدین اسدآبادی و تفکر جدید، تهران: نشر تاریخ ایران.
  2. موثقی، احمد (1374). جنبش‌های اسلامی معاصر، تهران: سمت.
  3. هاردی، پی (1369). مسلمانان هند بریتانیا، ترجمۀ حسن لاهوتی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.