ورزش و سیاست در ایران؛ روایتی از قوم گرایی نژادگرا در بستر ورزش

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

ورزش مدرن همواره به‌عنوان ابزاری فرهنگی مورد بهره‌برداری سیاسی قرار گرفته است. از مهم‌ترین کارویژه‌های سیاسی- فرهنگی ورزش، جهت‌دهی بهافکار عمومی، نشر چهره‌ای کارامد از حاکمیت و در نهایت ملت‌سازی است. اما ورزش، صرفاً در خدمت دولت‌های ملی نیست، بلکه این ظرفیت را داراست تا ابزاری در دست اقلیت‌ها و گروه‌های قومی در هر سیستم سیاسی نیز باشد که از آن در جهت بیان آرمان‌های جدایی‌طلبانه و تقویت همگرایی قومی بهره ببرند. برخی جریان‌های قوم‌گرا به‌ویژه محافل پان‌ترکیست در داخل ایران نیز توانسته‌اند از این ابزار بهره‌برداری کنند. این جریان در دهۀ اخیر و به‌ویژه از سال 1388 به این سو، با صعود تیم تراکتورسازی تبریز به رقابت‌های جام خلیج‌فارس، رشتۀ پرطرفدار فوتبال و تجمع هواداران این تیم را محملی برای بسیج سیاسی و پیشبرد اهداف خود قرار داده است. پژوهش حاضر در پی رفتارشناسی و بررسی ادبیات جریان مذکور برای عمومی‌سازی گفتمان قوم‌گرایی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. احمدی، حمید (1388). «ترکیه، پان‌ترکیسم و آسیای مرکزی»، مرکز مطالعات عالی بین‌المللی (مطالعات اوراسیای مرکزی)، سال دوم، ش 5، زمستان.

2. ----------- (1378). قومیت و قوم‌گرایی در ایران، چ اول، تهران: نشر نی.

  1. بوردیو، پیر (1381). «کنش‌های ورزشی، کنش‌های اجتماعی»، ترجمۀ محمدرضا فرزاد، مجلۀ ارغنون، ش 20.
  2. بهمنی قاجار، محمدعلی، «نگرانی‌های ترکیه؛ آمد و نیامد پان‌ترکیسم»، مجلۀ گفتگو، ش48.
  3. بیات، کاوه (1390). آذربایجان در موج‌خیز تاریخ، چ اول، تهران: پردیس دانش.
  4. بیات، کاوه (1387). پان‌ترکیسم و ایران، چ اول، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
  5. جوادی ارجمند، محمدجعفر (1392). روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران با دول همجوار، چ اول، تهران: میزان.
  6. جنکینز، ریچارد (1385). پیر بوردیو، ترجمۀ لیلا جوافشانی و حسن چاووشیان، تهران: نشر نی.
  7. حسنعلی، جمیل (1384). فراز و فرود فرقه دموکرات آذربایجان، ترجمۀ منصور همامی، تهران: نشر نی.
  8. حشمتی، برهان (1395). «رویکرد آذربایجان‌گرایی باکو و ترویج پان‌آذریسم»، مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.
  9. رسول‌زاده، محمدامین (1392). جمهوری آذربایجان چگونگی شکل‌گیری و وضعیت کنونی آن، ترجمۀ تقی سلام‌زاده، چ اول، تهران: پردیس دانش.
  10. رضا، عنایت‌الله (1390). آذربایجان و اَران، چ سوم، تهران: نشر هَزار.
  11. روحی، نبی‌الله (1381). «رؤیای پان‌ترکیسم»، فصلنامه راهبرد، ش 25، پائیز.
  12. عبدی، عطاءالله (1381). «بررسی نسبت بین احساس محلی‌گرایی و ملی‌گرایی؛ نمونه موردی تبریز»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیای سیاسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  13. عبدی، عطاءالله (در دست چاپ)، بررسی روند تحولات قومی در منطقۀ آذربایجان و چشم‌انداز پیش روی آن.
  14. فاضلی، حبیب‌الله (1390). «ورزش و سیاست هویت»، پژوهشنامۀ علوم سیاسی، سال هفتم، ش 2، بهار.
  15. ------------- (1393). ورزش و مسئلۀ هویت ملی، چ اول، تهران: تمدن ایرانی.
  16. کاظمی، احمد (1385). پان‌ترکیسم و پان‌آذریسم (مبانی، اهداف و نتایج)، تهران: مؤسسۀ فرهنگی و مطالعاتی و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
  17. لاندو، جیکوب (1382). پان‌ترکیسم یک قرن در تکاپوی الحاق‌گری، ترجمۀ حمید احمدی، چ اول، تهران: نشر نی.
  18. مرشدی‌زاد، علی (1380). روشنفکران آذری و هویت ملی و قومی، چ اول، تهران: نشر مرکز.
  19. مرشدی‌زاد، علی (1379). «نخبگان آذری ایران، هویت ملی و منطقه‌ای»، فصلنامۀ مطالعات ملی، سال نخست، ش 4، تابستان 1379.
  20. مهدی‌زاده، سید محمد (1387). رسانه‌ها و بازنمایی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه‌ها.
ب)اینترنتی