تأملی در جریان نوسلفی‌ها؛ محمد العریفی و تأثیر خطابه در نفوذ آراء

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

10.22059/jpq.2020.202771.1006818

چکیده

نوسلفی‌گری جریانی است از میان جریان‌های کلامی معاصر که در روش همچون سلفی‌گری به تفسیر تحت‌الفظی از متون می‌پردازد. عملگراست و پیوندی نزدیک با فناوری دارد. نوسلفیان برخلاف جریان سلفیۀ سنتی، و سلفیۀ وهابی رویکردی آشتی‌‌آمیز نسبت به جهان غرب، حقوق زنان و مدرنیته دارند؛ همچنین به‌دلیل وعده‌های جذاب، بیان ساده و فارغ از پیچیدگی‌های کلامی و فقهی، جذابیت بسیار زیادی برای مسلمانان و غیرمسلمانان دنیا داشته‌اند. در این مقاله یکی از متفکران جریان نوسلفی، محمدبن عبدالرحمن العریفی معرفی، و آثار و میزان نفوذ وی در شبکه‌های مجازی و همچنین نسبت میان فن خطابه و ادبیات این متفکر نوسلفی در متن آثارش با شهرت و محبوبیتش در جهان اسلام، به‌طور خاص، بررسی شده است. پرسش اصلی این مقاله به چرایی نفوذ و شهرت روزافزون العریفی می‌پردازد و بررسی محتوای آثار وی نشان‌ می‌دهد که روش بیان معارف دینی مبتنی بر فن خطابه است، به‌طوری‌که خواننده را نه با استدلال، بلکه با تحکمات و مثال‌های متعدد روبه‌رو می‌کند و آنقدر این رویه را ادامه می‌دهد تا خواننده به درجۀ اقناع برسد. هدفی که در تمامی متون این آثار دنبال می‌شود، صرفاً «اقناع» و اکتفا خواننده برای «تبعیت» از نص مقدس است. بدین‌ترتیب فرضیۀ مورد اثبات ما در این مقاله فن خطابه را عامل محوری نفوذ و شهرت آرای العریفی در جهان اسلام می‌داند.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. الرشید، مضاوی (1393). عربستان سعودی و جریان‌های جدید اسلامی، ترجمۀ رضا نجف‌زاده، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
2. عریفی، محمد بن عبدالرحمن (1380). به‌دنبال یک شغل خوب، ترجمۀ محمدامین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
3. ------------------- (1381الف). خداحافظ قهرمان، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
4. ------------------ (1382الف). اخگر به دستان، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
5. ------------------ (1382ب). در شکم نهنگ، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
6. ------------------ (1382ج). اشک گلدسته‌ها، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
7. ----------------- (1382هـ). داستان‌های توبه، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
8. ------------------ (1388ب). داستان آن دختر،ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
9. ------------------ (1388ج). کشتی نجات، ترجمۀ عزیز ابوزبیر، عربستان سعودی سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
10. ----------------- (1389الف). او یک ملکه است، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
11. -------------------- (1389الف). پایان جهان، چ دوم، ترجمۀ محمد حنیف حسین‌زایی، زاهدان، انتشارات مکتبه اسحاقیه.
12. --------------------- (1389الف). زندگی سعادتمندان، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
13. ------------------- (1390الف). اعترافات یک عاشق، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
14. ----------------- (1390ب). بر بلندای کوه‌ها، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
15. ---------------- (1390ج). بندگان رحمان، نه بندگان رمضان، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
16. ----------------- (1390د). غربت در دیار فرنگ، ترجمۀ محمد حنیف حسین‌زایی، زاهدان، انتشارات مکتبه اسحاقیه.
17. --------------- (1390هـ). گفتمان حجاب، ترجمۀ ام حسان ملازهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
18. ----------------- (1392). مشتاقان جنت، ترجمۀ احمد ظاهر (اسلمیار)، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
19. ----------------- (1393الف). بیابان شوق، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
20. ----------------- (1393ب). عاشقی در اتاق عمل،ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
21. ----------------- (1393ج). کلید بهشت، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
22. ----------------- (1382د). باغچه‌های مرگ، ترجمۀ محمد امین عبداللهی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
23. --------------- (1388الف). از زندگی‌ات لذت ببر، ترجمۀ محمد حنیف حسین‌زایی، عربستان سعودی، سایت فارسی دکتر محمد العریفی.
24. قطب، سید (1410ق). معالم فی الطریق، قاهره: دارالشروق.
25. مصطفی، هاله (1382). استراتژی دولت مصر در رویارویی با جنبش‌های اسلامی، تهران: اندیشه‌سازان نور.
26. هیکل، حسنین (1383). پاییز خشم، ترجمه محمدکاظم سیاسی، تهران: ققنوس.
27. فیرحی، داود (1387). «ظاهرگرایان تفسیرگریز: گفتگو با: داوود فیرحی»، فصلنامۀ بازتاب اندیشه، دی 1387، ش 105، تهران، مرکز بررسی پژوهش‌های صداوسیما، قم.
 
ب) خارجی
28. Lacey, Robert, (2009). Inside the Kingdom : Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia, Newyork,Viking.
29. Ramadan, Tariq (2012). Islam and the Arab awakening. Oxford, New York: Oxford University Press.
30. Lacroix, Stéphane (2014). “Saudi Islamists and the Arab Spring. Research Paper, Kuwait Programme on Development, Governance and Globalisation in the Gulf States”, London, London School of Economics and Political Science.
31. Henderson, Simon (2008). Saudi Arabia: The Nightmare of Iraq, in The Washington Institute for Near East Policy, Policy focus 70, pp. 35 – 42.
32. Schwartz, Stephen, (Jul 19, 2004). “The Good Ayatollah: What Iraq's leading Shia cleric teaches”, The Weekly Standard, Vol. 9, No. 42.
 
ج) منابع اینترنتی
33. دانشنامۀ بریتانیکا، (‏09‏/07‏/2015) ذیل واژۀ Fundamentalism:
34. دانشنامه بریتانیکا، (‏09‏/07‏/2015) ذیل واژه Fundamentalism:
35. فیرحی، داود، (1385) خاور میانه بزرگ؛ معمای اسلامگرایی ودموکراسی، سمینار «ایران – آمریکا»، دانشگاه تهران:
36. فیرحی، داود،(17/04/1392) روزنامه همشهری: http://www.feirahi.com/?article=221     
37. فیرحی، داود، (31/03/1393) فقه سلفی و نسبت آن با خشونت، سخنرانی:
38. ربیعی‌فر، احمد (1393)، جریان شناسی القاعده:
39. زندگی نامه محمد العریفی (2014):
40. صدای اسلام: (2015/02/09)
41. العریفی، محمد (2014)، رد فتوای نکاح منصوب به وی کانال یوتیوب:
42. Kessler, Oren (‏08‏/31‏/2015), Saudi clerics use social media to spread hate, The Jerusalem Post: http://www.jpost.com/Middle-East/Saudi-clerics-use-social-media-to-spread-hate
43. آماری روزانه طرفداران العریفی در توییتر (08‏/31‏/2015):
44. آمار روزانه طرفداران محمد العریفی در فیسبوک (08/31‏/2015):
45. Al-Oadah, Sheikh Salman, Avoiding the First Person Pronoun, Thu, 2014/11/06: http://en.islamtoday.net/artshow-416-4930.htm
46. Win-Gallup International: Global index of Religion and Atheism, 2012 :      www.wingia. com/ web/files/news/14/file/14.pdf
47. Zakaria, Fareed (9/4/2014): Let’s be honest, Islam has a problem right now. The Washington Post. Available online at https://www.washingtonpost.com/opinions/fareed-zakaria-islam-has-a-problem-right-now-but-heres-why-bill-maher-is-wrong/2014/10/09/b6302a14-4fe6-11e4-aa5e-7153e466a02d_story.html
48. Hussain, Alamgir (9/4/2015): Civilization Clash between Islam and the West - Part 1. Available online at http://www.islamdaily.org/en/islam/4671.civilization-clash-between-islam-and-the-west-part.htm,