مدرنیتۀ اروپامحور و سیاسی شدن سنت در جوامع مسلمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تبریز

2 دانشجوی دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.22059/jpq.2020.275031.1007378

چکیده

غلبه یافتن گفتمان اسلام سیاسی در جدال گفتمانی با مدرنیتۀ اروپامحور موجب فهمی از سنت شده است که می‌توان آن را بیشتر به‌واسطۀ دغدغه‌های سیاسی وپیوند آن با منابع «قدرت» فهمید. بدین‌معنی که اسلام سیاسی از یک سو سنت را به‌مثابۀ اصول مرجعی لحاظ می‌کند که برای ارزیابی انتقادی گذشته و امروز و ساختن آینده باید به آن بازگشت و از سوی دیگر، دعوت به سنت را به‌عنوان واکنشی در برابر چالش‌های سلطۀ غربی و دفاع از هویت خود بر می‌سازد. معنادهی به سنت در اسلام سیاسی به‌منظور سازمان‌دهی به یک نظم اجتماعی خودی و طرد دیگر نظم‌های اجتماعی است که مشخصاً از اروپامحوری منبعث شده‌اند. این ساختار را می‌توان سیاسی شدن سنت در عصر مدرن نامید. بر این اساس، برساخت سنت و انسجام عناصر آن را باید با توجه به شکل‌گیری فهم مدرن از آن، تابعی از روابط قدرت و حوزة تخاصمات گفتمانی درنظر گرفت که به‌واسطة آن جریان سنت در مقام یک عامل هویت‌بخش به خود و تمایزآفریندر مقابل دیگری ظاهر می‌شود. پژوهش حاضر با تکیه بر روش تحلیل گفتمانی و با فرض اینکه تولید معنا و اندیشه در تثبیت قدرت ضروری است، بازنمایی و برساخت سنت در اسلام سیاسی را تابعی از روابط قدرت دانسته و در تقابل با گفتمان اروپامحوری تحلیل کرده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
  1. آقابخشی، علی (1383). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: چاپار.
  2. امین، سمیر (1389). اروپامداری: نظریه فرهنگی سرمایه‌داری مدرن، ترجمۀ موسی عنبری، تهران: نشر علم.
  3. بلاوت، جیمز موریس (1393). غرب چگونه غرب شد، ترجمۀ مرتضی مداحی، چ دوم، تهران: سوش.
  4. الجابری، محمدعابد (1384). عقل سیاسی در اسلام، ترجمۀ عبدالرضا سواری،تهران: گام نو.
  5. جهانبگلو، رامین (1384). ایران در جستجوی مدرنیته: بیست گفتگو در بی‌بی‌سی با صاحب‌نظران ایرانی، تهران، نشر مرکز.
  6. حسینی‌زاده، محمدعلی (1386). اسلام سیاسی در ایران، قم: دانشگاه مفید.
  7. الدرویش، قصی صالح (1993). راشدالغنوشی، بیروت: دارالبیشاء.
  8. دوست‌محمدی، احمد؛ حسین زحمتکش (1387). «زمینه‌های گفتمانی عروج بنیادگرایی اسلامی در جهان عرب»، فصلنامة سیاست، مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دورة 38، ش 3، پائیز، ص 93-71.
  9. دوسوسور، فردیناندو (1387). دورۀ زبان‌شناسی عمومی، ترجمه کوروش صفوی، تهران: هرمس.
  10. رادین، ماکس (1381). سنت در سنت و فرهنگ، مجموعه مقالات، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران، سازمان چاپ و انتشارات.
  11. سعید، بابی اس (1390). هراس بنیادین، ترجمه غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، چ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  12. سلطانی، علی‌اصغر (1383). «تحلیل گفتمان به‌مثابة نظریه و روش»، مجلة علوم سیاسی، سال هفتم، ش 28، زمستان.
  13. فیرحی، داود (1381). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، چ دوم، تهران: نشر نی.
  14. کربن، هانری (1392). چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی:اسلام ایرانی، ج 1، چ سوم، ترجمه و توضیح انشاالله رحمتی، تهران: سوفیا.
  15. کسرایی، محمدسالار؛ پوزش شیرازی، علی (1388). «نظریة گفتمان لاکلا و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی»، سیاست، دورة 39، ش3، ص 368-352.
  16. کچوئیان، حسین (1385). تطورات گفتمان‌های هویتی در ایران، تهران: نشر نی.
  17. ---------- (1382). فوکو و دیرینه‌شناسی دانش، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
18. لاکلائو، ارنست و شانتال موفه (1392). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی، به‌سوی سیاست دمکراتیک رادیکال، ترجمۀ محمدرضایی، تهران: ثالث.
  1. مک دانل، دایان (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان، ترجمۀ حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
  2. موسوی خمینی، روح الله (1374). صحیفة نور، ج 1،2،20 و 21، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  3. موفه، شانتال (1388). در حمایت از مدل مجادله‌ای دمکراسی در نظریة سیاسی در گذار، ترجمۀ حسن آب نیکی، تهران: کویر.
  4.  میرسپاسی، علی (1394). تأملی در مدرنیته ایرانی، ترجمۀ جلال توکلیان، چ دوم، تهران: ثالث.
  5. نصر، حسین (1387). در جستجوی امر قدسی، ترجمۀ مصطفی شهرآئینی، تهران: نشر نی.
  6. --------- (1391). معرفت و امر قدسی، ترجمۀ فرزاد حاجی میرزایی، چ دوم، تهران: نشر نی.
  7. نوذری، حسینعلی (1380). مدرنیته و مدرنیسم: مجموعه مقالاتی از 15 نظریه‌پرداز غربی، چ دوم، تهران: نقش جهان.
  8. واعظی، اصغر (1390). «پیش‌داوری و فهم در هرمنوتیک فلسفی گادامر»، راهبرد، ش 2، ص 256-235.
  9. ولایتی، علی‌اکبر (1378). بحران‌های هویت تاریخی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  10. هال، استوارت (1386). رسانه و بازنمایی، ترجمة محمد مهدی زاده، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها
  11. هدی، میرمحمد حسین (1378). «سنخ‌شناسی آرای خاورشناسان درباره انقلاب اسلامی»، ماهنامۀ اسلام و غرب، ش 30و31، اسفند.
  12. هوارث، دیوید (1378). «نظریۀ گفتمان»، روش و نظریه در علوم سیاسی، ویراستة دیوید مارش و جری استوکر، ترجمۀ میرمحمد حاج یوسفی، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی
  13. یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لویز (1393). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، چ چهارم، تهران: نشر نی.
 
ب) خارجی
  1. Ayubi, Nazih N. (1991). Political Islam: religion and politics in the Arab world, Routledge.