ارائۀ چارچوب نظری راهبرد فرسایش در سیاست‌گذاری امنیت ملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

10.22059/jpq.2020.303693.1007602

چکیده

شرایط نظام بینالملل و ساختار قدرت جهانی، مبین تسری ناامنی و بحران در مقیاسهای مختلف محلی تا جهانی است. امروزه وقوع بحرانهای پردامنه و فراگیر، سازوکارهای امنیتی نظام بینالملل را با چالش مواجه کرده و ضرورت بازآرایی و گذار از ابهامات امنیتی را ایجاب کرده و به اهمیت بهکارگیری راهبردهای کارامد و بهروزرسانی ساختار سیاستگذاری امنیت ملی کشورها افزوده است. «فرسایش» به‌عنوان یکی از راهبردهای دیرینه و کارامد کشورها در جنگ و کنترل بحران در شرایط تغییر معادلۀ قدرت، قدمتی تاریخی دارد و با سازوکارهای کارامد و مقرون‌به‌صرفه در منازعات مختلف، طرفهای قوی یا ضعیف بهعنوان ابتکاری راهبردی از آن استفاده کردهاند. با وجود کاربرد گستردۀ این راهبرد در سیاست‌گذاری امنیت ملی، چارچوب نظری مدونی برای شناخت عمیق و کاربرد اثربخش آن در سطوح راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی وجود ندارد. ادبیات موجود دربارۀ آن نیز ماهیت تاریخی و توصیفی داشته و روند نظری مدونی ندارد. برایناساس، پژوهش حاضر با هدف چارچوب‌بندی نظری راهبرد فرسایش در سیاستگذاری امنیت ملی بهوسیلۀ ادبیات نظری و دانش علمی رشته‌های مدیریت راهبردی و سیاستگذاری راهبردی و نیز اطلاعات علمی و تاریخی راهبرد فرسایش سامان یافته است. این پژوهش ماهیت نظری دارد و با رویکرد کیفی و روش تحلیلی توصیفی انجام گرفته است. دادهها با روش کتابخانهای گردآوری‌ شده و در تجزیهوتحلیل اطلاعات از تحلیل عمیق و کیفی استفاده شده است. در مباحث علمی سیاستگذاری به رهیافت فرایندی و در موضوع شکلگیری راهبرد، به مکتب توصیفی اتکا شده است. سرانجام براساس مدل مفهومی طراحی‌شده، اطلاعات علمی و تاریخی راهبرد فرسایش در سه گام «تدوین»، «اجرا» و «ارزیابی» که شامل پنج بخش «کاوش مفهومی»، «کاوش محیطی»، «تصمیمگیری»، «پیادهسازی» و «کنترل و بازخورد» است، متناظر با مراحل فرایندی سیاستگذاری امنیت ملی چارچوببندی نظری شده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. اسماعیلی، محسن؛ بالایی، حمید (۱۳۹۲). «الگوی راهبردی تأمین امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در قوانین برنامۀ توسعۀ اقتصادی، سیاسی، فرهنگی»، فصلنامۀ پژوهشهای راهبردی سیاست، دورۀ 2، ش5، تابستان، ص 75-43.
  2. الوانی، سید مهدی؛ شریف‌زاده، فتاح (1394). فرایند خطمشیگذاری عمومی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
  3. الوانی، سید مهدی (1396). تصمیمگیری و تعیین خطمشی دولتی، تهران: سمت (ویراست دوم).
  4. دوویت، باب؛ می‌یر، وران (1396). استراتژی: فرایند، محتوا، زمینه؛ نگرش بینالمللی، ترجمۀ ناصر پورصادق و اصغر جهانگیر، تهران: انتشارات واژگان.
  5. رضوی‌نژاد، سید امین (1398). «طراحی مدل راهبردی سیاست‌گذاری امنیت داخلی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامۀ مجلس و راهبرد، دورۀ 26 ، ش 97، ص 444- 409 .
  6. چهاردولی، عباس؛ قاسمی بنابری، حمیدرضا (1398). مبانی و اصول سیاست‌گذاری با رویکرد تطبیقی (اسلام و غرب)، تهران: انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
  7. غرایاق‌زندی، داود (1390). درآمدی بر سیاستگذاری امنیت ملی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
  8. مبینی دهکردی، علی؛ سلمانپور خوئی، مجید (1385). «درآمدی بر برنامه‌ریزی استراتژیک و عملیاتی»، راهبرد توسعه، ش 6، ص 202-187.
  9. مصلی‌نژاد، عباس؛ صمدی، علی (1397). «سیاست‌گذاری راهبردی عربستان در روند گسترش ژئوپلیتیک بحران خاورمیانه»، فصلنامۀ سیاست، 48(1)، ص 219-197.

ب) خارجی

 
    1. Ayoob, Mohammed (1995). The Third World Security Predicament, Boulder, CO: Lynne Reiner.
    2. Barnett, Michael (2006). “Building a republican peace”, International Security, Vol. 30, No. 4, pp. 57-112.
    3. Barkawi, Tarak & Mark Laffey (2006). “The post-Colonia moment in security studies”, Review of International Studies, Vol. 32, No 2, pp. 329-352.
    4. Baldwin, D. A (2014). “Power Analysis and World Politics: New Trends Versus old Tendencies”, World Politics, Vol. 31, No. 2.
    5. Bilgin, Pinar (2019). Regional Security in the Middle East: A Critical Perspective, New York: Rutledge.
    6. Blainey, G (2015). The Causes of War, New York: Free Press.
    7. Booth, Ken (2005). “Critical explorations in Ken Booth” ed., “Critical Security Studies and World Politics”, Boulder, CO: Lynne Reiner, pp.1-25.
    8. Bialasiewicz, Luiza, David Campbell, Stuart Elden, Stephen Graham, Alex Jeffrey and Alison J. Williams (2007). “Performing security: the imaginative geographies of current US Strategy”, Political Geography, Vol. 26, No. 4, pp. 405-422.
    9. Dahl, R (2008). “The Concept of Power”, Journal of Politics, Vol. 15, No. 4.
    10. Delbruck, H (2016). The History of the Art of War within the Framework of Political History in The Modern Era, Westport, CT: Greenwood.
    11. Clausewitz, Carl Von (2017). On War, Princeton, NJ: Princeton University Press.
    12. David, Fred (2015). Strategic Management: Concepts and Cases, Global Edition, Pearson Education Limited; 15th Student Manual/Study Guide edition
    13. Freedman, L (2011). “The Changing Forms of Conflict”, Survival, 40, 4 winter.
    14. Huntington, Samuel, (1957). The Soldier and State, New York: vintage.
    15. Hart, L (2016). Strategy, London: Faber & Faber.
    16. Hart, L (2010). Thought of War, London: Faber & Faber.
    17. Kimery, A. (2014). “Inviting the Electronical Pearl Harbor”, Military Information Technology, Vol. 2, No. 4.
    18. Klein, Y, (2015). “A Theory of Strategic Culture”, Comparative Strategy, Vol. 10, No. 1. January- March.
    19. Mack, Andrew, (2013). Global Politics Violence, New York: Crisis working paper.
    20. Maoz, Z (2012). “Power, Capabilities, and Paradoxical Conflict Outcomes”, World Politics, Vol. 41.
    21. Mossalanejad, A. (2019). US Comparative Policy toward Iran and the Middle East Security. Geopolitics Quarterly, 14(52), 1-20. Weierter, Stuart (2019). Executing Truth: Public Policy and the Threat of Social Science, London: by Rowman & Littlefield Publishing Group
    22. Ritter, G. Fredrick (2015). A Historical Profile, Berkeley, CA: University of California Press.
    23. Sivard R. L. (2014). World Military and Social Expenditures, Washington, DC: World Priorities.
    24. Paul, T. V (1994). Asymmetric Conflicts: War Initiation by Weaker Powers, Cambridge: Cambridge University Press.
    25. Susan E (2013). Strednansky, Balancing the Trinity: The Fine Art of Conflict Termination, Maxwell: School of Advanced Airpower Studies, Air University Press.