نظریه‌های تجدد، از عقل خود‌بنیاد تا عقل ارتباطی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه ازاد اسلامی، واحد چالوس- ایران

2 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد چالوس- ایران

چکیده

نظریه‌های تجدد (مدرنیته) در دنیای دانش‌پژوهی و نظریه‌پردازی گسترۀ شایان توجه و دامنۀ وسیعی را در برمی‌گیرد. این گستره از رویکردهای فلسفی، تا رویکرد تاریخی- تمدنی، رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و سرانجام جامعه‌شناسی دین را در بردارد. در درون هریک از این رویکردها نیز شیوه‌های تحلیل و نظریه‌هایی با نام و هویت خاص خود ظهور یافته است. پژوهش پیش‌رو از این باور آغاز کرده است که تمام این گسترۀ بزرگ از نظریه‌ها را می‌توان حول دو مفهوم کنش و هم‌کنشی از یک سو و عقل خودبنیاد و عقل ارتباطی از سوی دیگر، مفهوم‌بندی و از یکدیگر متمایز کرد و بر این مبنا نقد و تحلیل کرد. فرضیۀ پژوهش این است که نگرش به مفهوم تجدد از عقل خود‌بنیاد و کنش خودآیین آغاز شد و تا عقل ارتباطی و همکنشی امتداد یافت و طی این مسیر، توضیح سرشت تجدد در قالب صورت‌بندی فرایند عقلانی شدن جامعگی از فلسفه به جامعه‌شناسی منتقل شد، درحالی‌که مفهوم‌بندی عقل از عقل استعلایی به عقل ابزاری و از آنجا به عقل ارتباطی گذر کرد. تمرکز این نوشته بر پی‌یابی این مسیر گذار با رهیافت تاریخی- تأویلی است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. باربیه، موریس (1383). مدرنیتۀ سیاسی، ترجمۀ عبدالوهاب احمدی، تهران: آگه.
2. پولادی، کمال (1391). از دولت اقتدار تا دولت عقل، چ سوم، تهران: مرکز.
3. طباطبایی، جواد (1382). جدال قدیم و جدید، تهران: نگاه معاصر.
4. مکارتی، تامس (1392). (مقدمه نویس)، در: هابرماس، یورگن، نظریۀ کنش ارتباطی، ترجمۀ کمال پولادی، چ دوم، تهران: مرکز، ویراست دوم.
5. وحدت، فرزین (1382). رویارویی فکری ایرانیان با مدرنیته، تهران: ققنوس.
6. هابرماس، یورگن (1384). جهانی شدن و آیندۀ دموکراسی، ترجمه کمال پولادی، تهران، نشر مرکز، چاپ سوم.
7. ------------ (1392). نظریۀ کنش ارتباطی، ترجمه کمال پولادی، تهران، نشر مرکز، ویراست دوم، چاپ دوم.
 
ب) انگلیسی
8. Jeanner,Abel, (1990). “Quest-ce Que la Modernite”, Etudes, Novembre. tome 373, NO 5.
9. Habermas, Jurgen (1994). The Philisophical discourse of Modernity, eng. Trans. By frederick lawrence, polity press,19.
10.Hodgson, Marshal (1999). Rethinging World history, Cambrid university press, Fifth edition.
11. Koselleck, Rienhart (1985). Neuzeit”, in Futures past, on the semantics of historical times, combridge M.A.19.
12. McNeil, William, (1963). The Rise of the west, a history of Human community, cicago, the university of chicago press.
13. Salvatore, Armando, (2015). Islam and modernity in: Bowering, Gernard (edi) Islamic Political Thought, An Introduction, Princeton University Press, pp.135-218.
14. Said, Edward, (1978). Orientalism, new york, pantheon.
15.Tunik,Mark (1998). “Hegal, on the justified Disobedienc”, Political theory, Vol. 26, No. 4, pp. 519-595.